Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

Bαφτίστηκε Γιάννης· θα μπορούσε να λεγόταν Άγγελος.
Έζησε 338 ημέρες, μόλις.

[Το μοιρολόγιον τούτο εις μικρόν παιδίον τραγουδείται]

Που πας, περιστεράκι μου, να φτειάσης τη φωλιά σου;
αν τήνε φτειάσης 'ς το βουνό, σου τη χαλάει το χιόνι,
αν τήνε φτειάσης 'ς το γιαλό, σου τη χαλάει το κύμα,
κι' αν τήνε φτειάσης καταγής, σου τη χαλούν τα φίδια.

Πού διάης, περιστεράκι μου, να φτειάσης τη φωλιά σου,
κ' εμάρανες τα χείλη μου κ' έκαψες την καρδιά μου;

[ O Γιάννης ήταν το δεύτερο από τα πέντε παιδιά –μετά το Mατθαίο και πριν από τον Πέτρο– του Aντώνη Φυρίγου (Nτουντού) και της Pόζας, το γένος Aρμακόλλα. Πέρασαν 65 χρόνια για να επιστρέψουν τα οστά στον Άγιο Mάρκο ]

Θρησκευτικές καρτούλες

Ευχαριστώντας θερμά τη συμμετοχή φίλων και συγγενών στο βαρύ τους πένθος, αρκετές (καθολικές) οικογένειες, κοντινοί συγγενείς των θανόντων, τύπωναν  μικρά κειμενάκια αναθύμησης στην οπίσθια όψη αντίστοιχων θρησκευτικών καρτών, και τις μοίραζαν μετά την κηδεία, στον «καφέ της παρηγοριάς». Aυτή η εθιμοτυπία δεν έχει εκλείψει αλλά σίγουρα έχει περιοριστεί. συνέχεια...


Κάτοικος Τήνου με παραδοσιακή ενδυμασία (1737).

Η Σύνοδος του Τριδέντου, έλαβε σημαντικές αποφάσεις για την «Μεταρρύθμιση της Εκκλησίας».  Στη Σύνοδο αυτή ορίστηκε να τηρεί κάθε ενορία βιβλία ληξιαρχικών και δημογραφικών καταγραφών. Μέσα από τις απογραφές αυτές και τους κώδικες γάμων (liber matrimoniorum), βαπτίσεων (liber baptizatorum) και θανάτου (liber defunctorum) μπορούμε να αντλήσουμε διάφορα στοιχεία για τις οικογένειες που υπήρχαν στο χωριό μας, τα τελευταία 300 χρόνια.

Μέσα από τα Βιβλία Θανάτων του ΑΚΤ φαίνεται πως αυτό του 1700 αποτέλεσε το πρώτο χρονολογικά ενοριακό ληξιαρχικό βιβλίο που αποφασίστηκε να τηρείται στη Γραμματεία της Επισκοπής. [1] Από τις τουλάχιστον 3.600 εγγραφές θανάτων οι 52 αφορούν το χωριό μας. Αυτό θα είναι και ο πρώτος μας οδηγός για τις οικογένειες του χωριού. 

Mια φωτογραφία με τον παππού, τον πατέρα και τον εγγονό εμφανίζει τρεις γενιές μαζί. Το ερώτημα είναι πόσα χρόνια χρειάζονται για να υπάρχει μια νέα γενιά. Ποιο είναι δηλαδή το χρονικό διάστημα από τη στιγμή που γεννιέται ένα παιδί μέχρι τη στιγμή που λογικά θα γεννηθεί ο απόγονός του; Aν και στο έτος 1700 ήταν κάτω από τα 19-20 χρόνια σήμερα, σε πολλές δυτικές χώρες, ξεπερνάει τα 27. Oι στατιστικολόγοι ορίζουν μια γενιά στα 25 χρόνια. 

Συνεπώς, αν μέσα στα 50 χρόνια καταγραφής δυο γενεών, αυτών που π.χ. πέθαναν στο χωριό, δεν υπάρχει το όνομα μιας οικογένειας, σημαίνει ότι αυτή μετοίκησε στο χωριό μετά (ή λίγο πριν) τα 50 αυτά χρόνια. Για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι, αν στις καταγραφές από τους κώδικες Θανάτου της Τήνου (1700-1750) δεν υπάρχουν κάποιες οικογένειες, λογικά, αυτές ήρθαν αργότερα στο χωριό. [2] Έτσι, οι οικογένειες των Vido, ήρθαν στο χωριό μετά το 1725, των Cappitanio μετά το 1850, των Piperi μετά το 1865, των Chariciopulo μετά το 1910 κ.λπ. [3] Φυσικά, οι παραπάνω οικογένειες υπήρχαν στην Τήνο, ακόμη και αιώνες πιο νωρίς, αλλά βρισκόντουσαν σε άλλους οικισμούς. Ενδεικτικά, οι Chariciopulo ζούσαν στα χωριά Κρόκος, Μέση, Μουσουλού, Στενή, Φαλατάδος. Οι Piperi στο Κάστρο και στο Σμαρδάκιτο. Οι Vido στα χωριά Κάστρο, Λουτρά, Στενή, Μουσουλού, Βλασάδος, και αργότερα (σε αντίθεση με ό,τι υποστηρίζει ο π. Φώσκολος) στον Κουμάρο. 

Στα τέλη του 1650, οι πιο μεγάλες οικογένειες του χωριού ήταν οι Calomeno και Damodon. [4] Από το 1680 και μετά αρχίζει η «άνθηση» της οικογένειας Ferigo. [5] Η οικογένεια αυτή θα έχει και τα περισσότερα μέλη από όλες τις άλλες σε κάθε απογραφή που γίνεται στο χωριό (το 1861, 1911 και 1932). Σ' αυτήν του 1911 –για να έρθουμε πιο κοντά στο σήμερα– στις 77 καταγραφές ατόμων του χωριού, οι τρεις πρώτες, σε αριθμό μελών, οικογένειες έχουν αθροιστικά περισσότερα  ή 16.8%), Vido (12 ή 15.5%).

Στην απογραφή του 1932 έχουμε διαφοροποιήσεις, με την άνοδο των οικογενειών Σιγάλα και Ζαλώνη, χωρίς όμως να χάνει τα πρωτεία η οικογένεια Φυρίγου, αφού αριθμεί 21 μέλη (28.5%) στα 70 άτομα του συνόλου του οικισμού! Συγκεκριμένα οι τρεις πρώτες: Firigo (21 μέλη), Sigala (11), Zalloni (10). [6] Η οικογένεια Vido έχει 9 μέλη και το 10ο θα γεννηθεί 31 μέρες μετά την απογραφή...

Ας ξαναγυρίσουμε στα βιβλία θανάτων (1700-1750) όπου οι συνολικές καταγραφές έχουν πραγματοποιηθεί από τον π. Μάρκο Φώσκολο. Aπό αυτό τον κατάλογο μεταφέρουμε τις οικογένειες της Βωλάξ, με το νούμερο που ακολουθεί τα επώνυμα να είναι ο αριθμός εκείνων που πέθαναν: 

Calomeno (Καλούμενος) 9
Damodon/Da Modon (Δαμοδόν) 8
Ferigo (Φυρίγος) 6
Colaro (Κολάρος) 4
Gisi (Γκίζης) 3
Zaloni (Ζαλώνης) 3
Andrioti (Ανδριώτης) 2 
Cicala (Τσικαλάς/Σιγάλας) 2
Foscarini (Φοσκαρίνης) 2
Marangon (Μαραγκός) 2
Adonopoli (Αδονόπολης;) 1
Amerali (Αμεραλής/Αμιραλής) [7] 1
Apergi (Απέργης) 1
Daverona (Δαβερώνης) 1
Fonso (Φόνσος) 1
Vlacho (Βλάχος) 1
Xenopulo (Ξενόπουλος) 1

Να σημειώσουμε εδώ ότι μέχρι το 1715 η Τήνος αποτελούσε βενετική κτίση. Τότε έχουμε την εισβολή των Τούρκων, την πολιορκία και την παράδοση του Κάστρου. Για αυτό και εκείνα τα χρόνια, μέχρι το 1718, οι καταγραφές έχουν κάποια μικροπροβλήματα.

Ας δούμε αναλυτικά τους θανάτους στο χωριό κατά την περίοδο 1700-1750:

I 83 15.11.1701 Adonopoli Margia Giacomo (σύζυγος)
I 119 11.04.1702 Damodon Andrea Valeco q. (πατέρας)
I 120 20.04.1702 Amerali   Piero (π)
I 126 12.05.1702 Xenopulo Marietta Janni q. (σ)
I 130 21.05.1702 Apergi Zorzi ? Condofreo (π)
I 138 13.06.1702 Colaro Agnese Jacomo q.(σ)
I 288 30.07.1703 Calomeno Margarita Janni (σ)
I 313 26.10.1703 Marangon Erigni  
I 411 2.11.1704 Gisi Zorzi Giorgi q. (π)
I 490 14.08.1705 Calomeno Nicolo Giorgi q. (π)
I 498 23.08.1705 Calomeno Agnese Mattio (σ)
I 517 25.09.1705 Andrioti Antonio  
I 668 25.03.1707 Gisi Lucia Giovanni (π)
I 708 17.07.1707 Marangon Agnese Janni (σ)
I 996 25.11.1709 Zaloni Marco Zannj q. (π)
I 1050 22.03.1710 Ferigo Miliura Giorgi (σ)
I 1054 1.04.1710 Da Modon Marietta Nicolo q. (σ)
I 1138 3.03.1711 Damodon Andrea Antonio q. (π)
I 1151 26.04.1711 Ferigo Piero Janni q. (π)
I 1201 28.07.1711 Cicala Erini Giorgi q. (π)
I 1334 1.02.1712 Calomeno Mattio Nicolo q. (π)
I 1545 3.05.1713 Damodon Anesa Andrea q. (σ)
I 1592 13.10.1713 Daverona Chiaretta Mattio q. (π)
I 1652 23.02.1714 Zaloni Nicoló ? Marco q. (π)
I 1715 7.07.1714 Dmodon Margarita Bartolomeo (σ)
II 97 5.03.1718 Colaro Margarita Ziani (σ)
II 225 20.11.1721 Zaloni Mattio Nicolo (π)
II 265 24.07.1722 Calomeno Mattio Janni q. (π)
II 324 7.03.1724 Andrioti Agnese Antonio (σ)
II 499 16.08.1728 Gisi Erini Nicolo q. (σ)
II 512 24.11.1728 Foscarini Andrea  
II 552 30.08.1729 Ferigo Piero  
II 595 31.12.1729 ? Anesa Andrea q. (σ)
II 775 2.05.1732 Cicala Maria  
II 920 8.04.1734 Da Modon Michel Janni q. ? (σ)
II 973 10.12.1734 Fonso Janni  
II 1105 17.01.1737 Colaro Erini Giacomo (σ)
II 1195 26.01.1739 Xenopulo Michel  
II 1224 23.07.1739 Calomeno Giorgi Janni (π)
II 1230 22.09.1739 Vlacho Margarita Janni q. (π)
II 1232 25.09.1739 Da Modon Antonio  
II 1288 16.01.1741 Ferigo Mattio Piero q. (π)
II 1316 2.08.1741 Andrioti Agnese Marco q. (π)
II 1339 14.01.1742 Calomeno Margarita Giorgi (π)
II 1403 18.01.1743 ? Benvenuda  
II 1407 3.02.1743 Da Modon Marco  
II 1497 16.12.1744 Colaro Zanin  
II 1509 26.02.1745 Foscarini Margarita  
II 1630 20.07.1747 Firigo Marula Mattio q. (σ)
II 1653 7.01.1748 Firigo Marietta Zorzi (σ)
II 1694 22.09.1748 Calomeno Antonio  
II 1741 5.01.1750 Calomeno Giorgio  

 

Eπειδή ο Eνοριακός Kώδικας ξεκινάει το 1848 προσθέτουμε σε αυτό το post κάποιους από τους θανάτους που βρήκαμε το καλοκαίρι του 2011(από τις σελίδες: 35, 132, 133):

204 18.12.1818 Antonio (Marco Firigo & Agnesa του Georgio Foscarini)
205 7.03.1819 Elena (Antonio Foscarini & Irene)
206 10.10.1819 Giovanni (Nicoló Calumeno & Maria)
207 20.10.1819 Barbara (Pietro Xinopolo & Marietta)
208 6.01.1820 Soffia (Giovanni Firigo & Mariana)

 


[1] Από το έτος 1919 αρχίζουν οι καταγραφές που περιλαμβάνουν τη θρησκευτική πληροφορία για το αν ο θανών έλαβε τα προβλεπόμενα Μυστήρια (εξομολόγηση, κοινωνία κ.λπ.). Κάποιες φορές ο νοτάριος εξηγεί τους λόγους που κάποιος δεν τα έλαβε (π.χ. αιφνίδιος θάνατος, μικρή ηλικία, ατύχημα κ.λπ.).

Από το 1740 και μετά αναγράφεται και η ταφή του θανόντος με την εκκλησία στην οποία ετάφει ο νεκρός. Σημαντικό υλικό για τον ερευνητή «κοινωνιολογίας θανάτου».

[2] Υπάρχει φυσικά η υπόθεση πως θα μπορούσαν κάποιες οικογένειες που υπήρχαν στο χωριό, να έφυγαν για συγκεκριμένους λόγους και να επιστρέψανε, μετά από πολλά χρόνια, πάλι στον ίδιο οικισμό. Δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε αυτό, πλην όμως, κανένα έγγραφο που να έχει έρθει στο φως μέχρι σήμερα δεν φανερώνει κάτι τέτοιο.

[3] Βλ. βιβλία θανάτων.

[4] To όνομα Damodon, ορθογραφικώς «Da Modon», σημαίνει «από την Μεθώνη» (Modon / Modone= Μεθώνη) –περιοχή που περιήλθε στους Ενετούς το 1125 μ.Χ.

[5] Το Ferigo δεν ξεκινάει ως επώνυμο αλλά προκύπτει από το μικρό όνομα πολλών Βενετών της εποχής. Γνωστότερος όλων ο μικρότερος γιος του Giacomo Contarini della Madonna dell' Orto (γεν. 1429). Ο συγκεκριμένος ήταν καπετάνιος πολεμικού πλοίου που πολέμησε την Γένοβα, τότε κύριος αντίπαλος της Βενετίας.

[6] I Zalloni είναι παλιά περιοχή στην Πάρμα της Ιταλίας. Θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι υπάρχει κάποια σχέση.

[7] Aμιραλής: Από το ιταλ. ammiraglio = ναύαρχος < βυζ. αμιράρης, αμιράλης < αραβ. αμίρ = αρχηγός (Ιωάννης Θωμόπουλος, «Πόθεν το όνομα Μυριάλλης», περιοδικό Ονόματα, φ.12, 1988, σ.744-745).

 

Πηγή πληροφοριών υπήρξαν:
π. Μάρκος Φώσκολος, Τηνιακά Ανάλεκτα, τ.5, Δεδεμάδης 2003
π. Μάρκος Φώσκολος, Πρακτικά Δ' Ονοματολογικού Συνεδρίου, Ονόματα τ.19, Αθήνα 2007

Για τη μεταφορά: dvidos, 7_2015

Με το post αυτό συνεχίζουμε την αποδελτίωση από τα Βιβλία Θανάτων. Οι παρακάτω απoγραφές βρίσκεται στις σελίδες 129-145 του Eνοριακού Kώδικα της Βωλάξ (Libro Maestro) και φυλάσσεται στα Αρχεία της Καθολικής Αρχιεπισκοπής της Τήνου. συνέχεια...

Ένα ταλαιπωρημένο από τον χρόνο βιβλίο (βλ. φωτό), διαστάσεων 9 x 18.5cm, αποκαλύπτει τους θανάτους που έγιναν στο χωριό μας από τις πρώτες μέρες του 1900 μέχρι και τον Οκτώβριο του 1972. Tα στοιχεία ήρθαν στα χέρια μας το Καλοκαίρι του 2009 και χρειάστηκε ενάμισης χρόνος για να τα επεξεργαστούμε/τεκμηριώσουμε. συνέχεια...

Tα αρχιτεκτονικά προσχέδια του οστεοφυλακίου.

Καταλήγοντας την έρευνά μας για τους θανόντες του χωριού, καταγράφουμε αυτούς που έχουν ταφεί τα τελευταία χρόνια στο κοιμητήριο του Αγίου Μάρκου.

Οι συνεχείς αλλαγές του χώρου ταφής του χωριού (ήδη από τον 17ο αιώνα), οι ταφές εντός των ναών, η πτώση της Ενορίας και η μεταφορά της στο παλιό ενοριακό κοιμητήριο δεν μας άφησε κανένα ουσιαστικό στοιχείο ούτε, έστω, κάποιου μισοερειπωμένου τάφου για τους πρώτους επτά αιώνες του οικισμού! Σήμερα δεν έχουμε καμία εικόνα για τα ταφικά μνημεία ή τις επιτύμβιες επιγραφές της Βωλάξ μέχρι και το 1972... συνέχεια...