Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

Στις σύγχρονες κοινωνίες είναι κοινώς αποδεκτό το ότι οι τηλεπικοινωνίες έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας του κάθε ανθρώπου. Ας πούμε, λοιπόν, λίγα πράγματα, για τα πρώτα χρόνια που το χωριό μας απέκτησε το «δικό» του τηλέφωνο!

Στις 10 Μαρτίου του 1876 ο Αμερικανός φυσικός Αλεξάντερ Γκράχαμ Μπελ εφηύρε το τηλέφωνο. Μάλιστα, τον επόμενο χρόνο, με την εφεύρεση του μικροφώνου από τον Χίγκες, το τηλέφωνο άρχισε να εξελίσσεται και να χρησιμοποιείται σταδιακά για την σύνδεση των μακρινών αποστάσεων. Στην Ελλάδα, η Κρατική Υπηρεσία Τηλεφωνίας-Τηλεγραφίας-Ασυρμάτου δημιουργήθηκε το 1859 και αποτελούσε κλάδο του Υπουργείου Εσωτερικών, με χωριστό προσωπικό ενταγμένο στο Υπουργείο αυτό μέχρι το 1887. Το έτος αυτό, η τηλεγραφική υπηρεσία, που περιελάμβανε την τηλεφωνική, ενώθηκε με την ταχυδρομική υπηρεσία και λειτούργησε μέχρι το 1914 ως «Γενική Διεύθυνσις Ταχυδρομείων και Τηλεγράφων». Το 1914 ιδρύεται το Υπουργείο Συγκοινωνιών και η υπηρεσία Τ.Τ.Τ. (Ταχυδρομείων, Τηλεγράφων, Τηλεφώνων). Μάλιστα, με την υπ' αριθ. 10/28.12.1916 απόφαση του κοινοτικού συμβουλίου Στενής προς το Υπουργείο Συγκοινωνιών (Τ.Τ.Τ.) ζητείται να μην καταργηθεί το τηλεγραφικό γραφείο στην περιοχή της Στενής, στην Τήνο. συνέχεια...

 

Από τα πρώτα κιόλας χρόνια του, ο Γιάννης (ας τον πούμε έτσι), καταλάβαινε πως δεν-ήταν-εκεί-που-έπρεπε-να-είναι. Ένιωθε ξένος με την οικογένειά του, ξένος με τους χωριανούς του. Στον ύπνο του έβλεπε τοπία που δεν θύμιζαν την πατρίδα του: διώροφα σπίτια με μαρμάρινα υπέρθυρα και κυκλαδίτικα βόλτα με απίστευτη θέα στην θάλασσα, ερείπια γιγάντιων ανεμόμυλων –απομεινάρια μιας εποχής που η περιοχή ευημερούσε οικονομικά, μια πανέμορφη αμμουδιά που, το βράδυ, αντανακλούσαν στα γαλήνια νερά της, το φεγγάρι και τ' αστέρια...

Στα δεκαεννιά του ο Γιάννης το 'σκασε από το σπίτι για να ψάξει να βρει το υπέροχο αυτό μέρος. Βιαζόταν να ζωντανέψει στα μάτια του όλες αυτές οι εικόνες που έβλεπε στον ύπνο του. Έγινε ζητιάνος, γυρολόγος, εργάτης κάποτε και κλέφτης. Ώσπου, μια μέρα, βρέθηκε σε ένα χωριό που το έλεγαν Υστέρνια και βρισκόταν στην δυτική πλευρά της Τήνου. Εκεί αναγνώρισε το μέρος των ονείρων του: Tον παλιό μαρμαρόστρωτο δρόμο που συνδέει τον Όρμο με τα Υστέρνια, τα Μεροβίγλια στην δύση τους, τις λευκές κουκίδες-σπίτια απέναντι στο αρχοντικό νησί της Σύρου, το συμβολικό μαρμάρινο λιοντάρι... συνέχεια...

Σ' ένα μονοτεχνικό χωριό, όπως το δικό μας, που ασχολείται (εδώ και αιώνες) με την καλαθοπλεκτική, κάθε πρόσθετη πληροφορία για τα υλικά που χρησιμοποιούνται στις κατασκευές των καλαθιών, παρουσιάζει πάντα ενδιαφέρον. Από το τέταρτο βιβλίο «Περί Φυτών Ιστορίας» του Θεόφραστου, μεταφέρουμε τις πληροφορίες του για τη φυσιολογία των καλαμιών. 

Κατ' αρχάς, «δόναξ στὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ λέγεται ὁ κάλαμος, ἤδη στὸν Ὅμηρο [Κ 466• ξ 474] ἀπὸ τὸ ἔτυμον τῆς λέξεως κι ἀπὸ τὴν ἔκφρασι τοῦ Ὕμνου εἰς Ἑρμῆν [47] δόνακας καλάμοιο φαίνεται ὅτι κάλαμος ἀρχικὰ λεγόταν ἡ ὅλη φυτεία καὶ δόναξ ἡ μία ῥίζα, ἐπειδὴ δονεῖται μὲ τὸ φύσημα τοῦ ἀνέμου [Μθ 11,7• Λκ 7,24] «κάλαμος ὑπὸ ἀνέμου σαλευόμενος». συνέχεια...

Το παραδοσιακό σπίτι του χωριού αποτελεί εξαιρετικό παράδειγμα λαογραφικής τέχνης. Η αρχιτεκτονική του, όπως και όλης της Τήνου, υμνεί την παράδοση και την αισθητική. Το εντυπωσιακό τοπίο που περιβάλλει τον οικισμό, ο τρόπος με τον οποίο ο ήλιος λούζει τα σπίτια, έχουν ως αποτέλεσμα να νομίζει ο επισκέπτης ότι περπατάει μέσα σε έναν πίνακα ζωγραφικής.

Η διαµόρφωση των οικισμών της Τήνου επηρεάστηκε από διάφορους παράγοντες όπως αναφέρουμε και στο άρθρο μας για την ρυμοτομία. Οι πιο σηµαντικοί είναι ο αέρας που επικρατεί στο νησί, η µορφολογία του εδάφους και οι κοινωνικοϊστορικές συνθήκες. συνέχεια...

86 αναφορές σε 28 χρόνια

 

Ήμουν έφηβος όταν είχαν πάρει τους γονείς μου τηλέφωνο από το χωριό, να τους ενημερώσουν ότι υπήρχε κάποιο περιοδικό που έγραψε για μας –για τη Βωλάξ, δηλαδή. Ο πατέρας μου έτρεξε στο περίπτερο και μας έφερε το τεύχος. Καθίσαμε όλοι από πάνω του και καμαρώναμε αυτό το κοσμοϊστορικό γεγονός. Από τότε κύλησε πολύ νερό στο αυλάκι... Σαν μια επέτειο αυτών των 30 χρόνων (1986-σήμερα), θα δοκιμάσουμε να σας παρουσιάσουμε όλες αυτές τις δημοσιεύσεις, συγκεντρωμένες μαζί!

Αξίζει να διαβάσετε τα κείμενα με τη σειρά, όπως ένα διήγημα, και να παρατηρήσετε την αξιοζήλευτη εξέλιξη του χωριού μέσα στον χρόνο. Από την εγκατάλειψή του και τους ελάχιστους γέροντες κατοίκους του, μέχρι σήμερα, με τις ορδές αυτών που το επισκέπτονται για τα βράχια, τα καλάθια, τις εκδηλώσεις του. Από την εποχή που ελάχιστοι γνώριζαν την ύπαρξή του μέχρι τις μέρες μας που αποτελεί σημείο αναφοράς ολόκληρης της Τήνου.

Και τέλος –γιατί αυτό έχει σημασία– να προσέξετε πως κάποιοι κάτοικοι γύρω στα 65, κατά τα μέσα της δεκαετίας του '80, ένιωθαν απομονωμένοι και ζούσαν δύσκολα, ενώ σήμερα οι ίδιοι, στα 80+ πλέον, δηλώνουν «Εδώ περνάμε μεγαλείο»! συνέχεια...

Η ρυμοτομία είναι κλάδος της πολεοδομίας που ασχολείται με τη διαρρύθμιση του χώρου, μέσα στον οποίο πρόκειται, ή έχει ήδη, κτιστεί ένας οικισμός, μια πόλη ή οποιοδήποτε οικοδομικό συγκρότημα. Η διαρρύθμιση περιλαμβάνει τη χάραξη δρόμων, πλατειών και βασικών δημοσίων κτιρίων ενώ διέπεται από συνθήκες πρακτικών αναγκών και από τις εκάστοτε αισθητικές αντιλήψεις. Στο παρόν άρθρο θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε, για πρώτη φορά, τη ρυμοτομία του χωριού Βωλάξ, αφού οι αλλαγές είναι ταχύτατες και η μορφή του συνεχώς μεταβάλλεται.
 

ΑΠΟ ΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΧΩΡΑ

Η θάλασσα ήταν και παραμένει η φυσική οριοθέτηση του νησιού. Όπως αναφέρει ο Δώριζας, οι πρώτοι οικισμοί χτίστηκαν κατά μήκος της ακτής του νησιού [Γιώργος Δώριζας, Αρχαία Τήνος, σελ.51]. Σταδιακά, όμως, αναπτύχθηκαν χωριά στην ενδοχώρα, σε μια προσπάθεια των κατοίκων να προστατευτούν από τους πειρατές και άλλους εισβολείς [Μαρία Βιδάλη, Γη και Χωριό - Τα Εξωκκλήσια της Τήνου, σελ. 30]. Στην ιστοσελίδα tinos360.gr διαβάζουμε: συνέχεια...

Υπάρχει μια ρήση που λέει: «Ο δρόμος για την κόλαση είναι οι καλές προθέσεις». Δυστυχώς, το νέο έργο του Συλλόγου στην περιοχή που καλούμε Άπλωμα ή του Βουράκ' η Πλάκα, κατέστρεψε βράχο (για την ακρίβεια ολοκλήρωσε την καταστροφή που είχε ξεκινήσει με την διάνοιξη του δρόμου), βράχο που εμείς ως παιδιά ονομάζαμε «θρόνο». Ο θρόνος ήταν ένας φυσικός πέτρινος «καναπές» που καθόσουν επάνω του και έβλεπες μακριά, από το Σκλαβοχωριό αριστερά μέχρι την Κολυμπήθρα και τον Άγιο Φύλακτο στο βάθος.

Έβλεπες πέρα από τις κορυφογραμμές ως τα βουνά της Άνδρου και άκουγες το πανηγύρι στο Αγάπη το Πάσχα ή τους πυροβολισμούς των κυνηγών το Σεπτέμβριο πίσω από τον Άη-Γιάννη του Φαλατάδου. Και αυτά ήταν τα κοντινά... Αν σήκωνες το κεφάλι επάνω, όταν ο ήλιος είχε δύσει, έβλεπες με θαυμασμό και έκπληξη όλο τον ουράνιο θόλο με τη Μεγάλη Άρκτο και τους υπόλοιπους αστερισμούς. Κάποια καλοκαίρια, μάλιστα, αν είχες τύχη και βρισκόσουν στον θρόνο, μπορούσες να δεις βροχές από διάττοντες αστέρες που έσχιζαν τους ουρανούς του πλανήτη... Εμείς, όλοι μαζί, μαζευόμαστε πολύ συχνά και διαχωρίζαμε τα πεφταστέρια από τα κινούμενα φώτα των αεροπλάνων, ή λέγαμε περίεργες ιστορίες και παραμύθια, τυλιγμένοι με κουβέρτες και ξαπλωμένοι στη πλακούρα...

Ο βράχος αυτός, λοιπόν, μας έκανε να αισθανόμαστε ως μικροί θεοί που κάθονται στον θρόνο τους και παρακολουθούν, εποπτεύουν και ελέγχουν τις πράξεις των ανθρώπων και τα έργα της φύσης...

Στις 29 Ιουλίου του 1995, στον ίδιο αυτό χώρο, περπάτησε ο... θεός Διόνυσος, σε μια αξέχαστη παράσταση: στις Βάκχες του Ευριπίδη, το μοναδικό έργο της αρχαιότητας, όπου ο Διόνυσος πρωταγωνιστεί ως ανθρωποποιημένος θεός! συνέχεια...

Σχεδόν όλοι οι ηλικιωμένοι έχουν, κάποιες στιγμές, την ανάγκη να διηγηθούν παλιές ιστορίες. Ιστορίες από το πρελθόν –κάτι σαν φάρσες– που έκαναν στους μικρότερους. Προσπαθούν να δηλώσουν ότι είναι εδώ. Να πουν στους νέους, που έχουν πάρει πλέον τις θέσεις που οι ίδιοι είχαν κάποτε, ότι και αυτοί μπορούν να κάνουν φάρσες και καλαμπούρια.

Στην προχωρημένη ηλικία η κατάθλιψη εμφανίζεται με μεγάλη συχνότητα. Οι αθώες αυτές φάρσες είναι το μεγάλο αντίδοτο! Καταγράφουμε, λοιπόν, μια-δυο ιστορίες που μας έχουν διηγηθεί κάποιοι κάτοικοι του χωριού. Κάποιες από αυτές, μάλιστα, μας τις έχουν διηγηθεί περισσότερες από μία φορές, με το ίδιο κέφι κάθε φορά! Τα αστεία τους, αδέξια, ίσως και κακόγουστα με τα σημερινά δεδομένα, κρύβουν μια νοσταλγία και μια τρυφερότητα. συνέχεια...

Λαϊκή πίστη

Μέχρι και τις αρχές της δεκαετίας του '30 υπήρχε η συνήθεια σε διάφορα μέρη της Τήνου –μέσα σ' αυτά και το χωριό μας– να υποβάλλονται τα νεογέννητα σε αφαίμαξη με ξυράφι. Το έλεγαν «ξυράφιασμα». συνέχεια...

Λαογραφικά στοιχεία


Γέννηση παιδιού από γυναίκα των Kυκλάδων (γκραβούρα του 1801)

«Και ούτε στον χάρτη σημειώνεται ούτε σε κανένα λεξικό. Το αξιοσημείωτο είτανε –λέγανε– πως γεννήθηκα μέρα Κυριακή. Και η μάνα μου δούλευε στο χωράφι ίσαμε την παραμονή αργά το βράδυ. Α, τίποτα σπουδαίο. Τίποτα. Το ίδιο γίνεται και τώρα σε κείνα τα άγια χώματά μας».
Γιώργος Δενδρινός 1904-1938

Στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν υπάρχει ετοιμόγεννη στο χωριό, ειδοποιούν τους συγχωριανούς που βρίσκονται στα χωράφια με χτύπημα της καμπάνας: με δύο γεννήθηκε κορίτσι· με τρεις γεννήθηκε αγόρι... συνέχεια...