Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

Πανηγυρική Πάσχα 1985: O π. Γεώργιος κατά την ώρα της θ. κοινωνίας. Eπάνω, ο Iερώνυμος, πατέρας της Άννας του μπαρμπα-Aλέκου. Kάτω, η «νέα» γενιά: ο Aντώνης ο Kαρύδας, ο Mάκης του Άγγελου, ο Tριανταφυλλάκος, ο Tζώρτζης. Δεξιά, ο μπαρμπα-Aντρέας ο Kακάλας (φωτ. Fr. Georges Vidos)

Mε αυτό το post κάνουμε μια μεγάλη προσπάθεια να καταγράψουμε όλα τα βασικά εκκλησιαστικά άσματα –ύμνους, ψαλμούς και λειτουργικά μέρη– που ακούγονταν στα λατινικά στο χωριό. Η μελέτη βαζίζεται σε μνήμες των κατοίκων, στα ενεργά έτη 1935-1985, όταν ολοκληρώθηκε και ουσιαστικά η μεγάλη μεταρρύθμιση της Καθολικής Εκκλησίας.

Μέσα από τα ερείπια του παρελθόντος, συγχρόνως µε την επικράτηση του χριστιανισµού, αναφάνηκαν στη ∆ύση για πρώτη φορά, άσµατα γεµάτα γαλήνη, ελπίδα, φωτεινή απλότητα και συγκινητική γλυκύτητα. Η κριτικός μουσικής και συγγραφέας Νάνσυ Αθανασοπούλου, γράφει: «Τα άσµατα έγιναν δηµοφιλή και επεκράτησαν στους πρώτους χριστιανούς. [...] Μέσα από τα ψαλλόµενα κείµενα, από τα οποία προέκυπταν συνήθως διδάγµατα και αβρά συναισθήµατα, οι πιστοί εξέφραζαν προς τον Θεό εγκώµια που δεν µπορούσαν να εκφράσουν τα απλά λόγια. Οι γλυκείς και λαµπεροί ήχοι ηρεµούσαν την καρδιά, γαλήνευαν τα πάθη, στέγνωναν τα δάκρυα κι έφερναν την ελπίδα στα απελπισµένα µάτια». [Ανοιχτοί Ορίζοντες, φ.1030, Φεβρουάριος 2006] Αυτά, λοιπόν, τα λατινικά εκκλησιαστικά άσματα, που άδονταν στην μικρή ενορία του χωριού (μέχρι και τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του'80), θα αναφερθούν σε αυτό το άρθρο.

H δουλειά δεν ήταν καθόλου εύκολη γι' αυτό και επιμείναμε σε αυτά που έψελναν συχνότερα. Σίγουρα δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη, αν σκεφτούμε ότι μόνο το σύγχρονο υμνολόγιο, στα ελληνικά, αποτελείται από 600 σελίδες! Μεγάλη βοήθεια είχαμε από αρκετούς κατοίκους του χωριού που με σεμνότητα ήθελαν να παραμείνουν ανώνυμοι.

Παράλληλα, δυο εκκλησιαστικά βιβλία ήταν πολύ σημαντικά στο έργο μας: το πρώτο, 560 σελίδων, του ιερέα Δον Γιώργη Φυρίγου (δυστυχώς δεν υπάρχει ο τίτλος του βιβλίου γιατί έχουν σχιστεί οι πρώτες του σελίδες. Πάντως το βιβλίο τοποθετείται χρονικά μεταξύ των ετών 1878-1899). Το βιβλίο αυτό είναι ένα από τα ελάχιστα βιβλία που έχουν διασωθεί –και το μοναδικό στην Βωλάξ– από την μεγάλη βιβλιοθήκη που είχε ο φωτισμένος αυτός ιερέας. Tο είχε φυλάξει η ανηψιά του (Σοφία Καπετάνιου) και βρέθηκε σε κακή κατάσταση πριν από 24 ολόκληρα χρόνια.

Ο Δον Γιώργης Φυρίγος (προτομή του οποίου βρίσκεται έξω από την ενορία του χωριού) ήταν εφημέριος, στο χωριό που τον γέννησε, για μικρό χρονικό διάστημα (περίπου από τον Δεκέμβριο του 1908 μέχρι τον Οκτώβριο του 1910). Παράλληλα με την διακονία του είχε ενεργή συμμετοχή και πρωτοστάτησε στην δημιουργία του παπαδικού, του σκευοφυλακίου (sacristia) και στην προσπάθεια ανακατασκευής της "νέας" ενορίας (μετά την πτώση της πρώτης εκκλησίας του χωριού). Το δεύτερο βιβλίο από το οποίο πήραμε πληροφορίες, είναι ένα υπέροχο, γραμμένο στα φραγκοχιώτικα. [1] Είναι χρονικά παλαιότερο του πρώτου χωρίς, και εδώ, να γνωρίζουμε την ακριβή ημερομηνία έκδοσης.

Δεν ήταν καθόλου εύκολο να έχουμε ηχητικά καταγεγραμμένα κάποια από τα λατινικά άσματα που έλεγαν παλιά στο χωριό (έχουν περάσει καμιά 30ριά χρόνια από τότε που έπαψαν να χρησιμοποιούνται στο χωριό και οι παλαιότεροι κάτοικοι που τα γνώριζαν έχουν μεγαλώσει για τα καλά...

Από καιρό είχαμε ζητήσει στον εφημέριο να παρεβρεθούμε σε λειτουργία του χωριού όπου το τελετουργικό της θα ήταν αμειγώς στα λατινικά. Αυτό θα βοηθούσε τους νεώτερους να ακούσουν και να ζήσουν μια λειτουργία βγαλμένη από το παρελθόν, αλλά και στους παλαιότερους την ενθύμιση των νεανικών τους βιωμάτων. Μάλιστα –αν μπορούσαμε να επιλέξουμε– θα είχαμε μια προτίμηση στον πατέρα Γιώργο Ανδριώτη, εφημέριος τότε του χωριού, όπου κατά την διακονία του ολοκληρώθηκε όλη αυτή η μεταρρύθμιση της λειτουργικής παράδοσης.

Το καλοκαίρι του 2010 (12/08) ο π. Ρόκκος Ψάλτης αποδέχτηκε μια τέτοια Λειτουργία –με βαριά καρδιά είναι η αλήθεια– και με αποσπασματικό, δυστυχώς, τρόπο. Δηλαδή: κανονική θεία λειτουργία στη ελληνική γλώσσα με 5 μόνο λατινικά άσματα... Μερικά από αυτά ακούγονται παρακάτω και είναι ηχογραφημένα από εκείνο το απόγευμα, στην εκκλησία της Καλαμάν. Στην ηχογράφηση αυτή φαίνεται η δυσκολία σε πολλούς να ξαναθυμηθούν τα λόγια αλλά και τους νεώτερους να ακολουθήσουν. Παρ' όλα αυτά βγαίνει μια συμπάθεια και σίγουρα έχει, για μας τουλάχιστον, ιστορικό ενδιαφέρον...

Μέσα στην διάταξη της θ. Λειτουργίας, υπάρχουν τα εισοδικά άσματα, τα άσματα προσφοράς, κοινωνίας, τα δοξαστικά, τα θεομητορικά, διάφοροι ψαλμοί, δεήσεις κ.λπ. Όλα αυτά συνδέονται με μια εναλλαγή λόγου ιερέα και πιστών. Κάποιες φράσεις, μερικές λειτουργικές επαναλήψεις, βασικές προσευχές σε διάφορα σημεία της Αγίας Λειτουργείας, λεγόντουσαν και αυτά στα λατινικά, με έναν χαρακτηριστικό «τραγουδιστό» τόνο. Αυτή η εναλλαγή ιερέα και πιστών, περιγραφόταν παλαιά με τον όρο Αποκρίσεις. Θα θέλαμε να ξεκινήσουμε από αυτές γιατί είναι πολύ χαρακτηριστικές.

Και εδώ, έχουμε προσθέσει δύο μικρά ηχητικά (ηχογραφημένα ειδικά για το συγκεκριμένο άρθρο) ώστε να καταλάβουν οι νεώτεροι και να θυμηθούν οι παλαιότεροι. Ενώ εισέρχεται ο Λειτουργός, συνεδευόμενος από τους ακολούθους (στις σημαντικές εορτές), ο Λαός τον υποδέχεται όρθιος και ψάλλει εισοδικό ψαλμό ή κάποιον άλλο εισοδικό ύμνο. Ακολουθούν κάποιες βασικές αποκρίσεις:

Ιερέας: Introibo ad altare Dei.
Πιστοί: Ad Deum qui laetificat juventutem meam.
Ιερέας: Gloria Patri et Filio et Spiritui sancto.
Πιστοί: Sicut erat in principio et nunc et semper, et in saecula saeculorum. Amen.
Ιερέας: Adjutorium nostrum in nomine Domini.
Πιστοί: Qui fecit coelum et terram.
Ιερέας: Confiteor Deo...
Πιστοί: Misereatur tui omnipotens Deus, et dimissis peccatis tuis, perducat te ad vitam aeternam.
Ιερέας: Amen.
Πιστοί: Confiteor Deo omnipotenti, beatae Mariae semper virgini, beato Michaelo Archangelo, beato Joanni Baptistae, sanctis Apostolis Petro et Paulo, omnibus Sanctis, et tibi, pater, quia peccavi nimis cogitatione, verbo et opere: mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa. Ideo precor beatam Mariam semper virginem, beatum Michaelem Archangelum, beatum Joannem Baptistam, sanctos Apostolos Petrum et Paulum, omnes Sanctos, et te, pater, orare pro me ad Dominum Deum nostrum.

Απόκριση: Salutare tuum

ηχογράφηση: Aθήνα 2011
διάρκεια: 0:25

Iερέας: Ostende nobis, Domine, misericordiam tuam.
Πιστοί: Et salutare tuum da nobis.
Ιερέας: Domine, exaudi orationem meam.
Πιστοί: Et clamor meus ad te veniat.
Ιερέας: Dominus vobiscum.
Πιστοί: E cum spiritu tuo.
Ιερέας: Kyrie, eleison.
Πιστοί: Kyrie, eleison.
Ιερέας: Christe, eleison.
Πιστοί: Christe, eleison.
Ιερέας: Kyrie, eleison.
Πιστοί: Kyrie, eleison.
Ιερέας: Kyrie, eleison.
Πιστοί: Gloria in excelcis Deo... (λέγεται ολόκληρο το «Δόξα εν υψίστοις Θεώ» στα λατινικά)
Ιερέας: Dominus vobiscum.
Πιστοί: Et cum spiritu tuo.

Απόκριση: Dominus vobiscum

ηχογράφηση: Aθήνα 2011
διάρκεια: 0:20

Στο τέλος της λεγόμενης Συναπτής (Oremus):
Ιερέας: Per omnia saecula saeculorum.
Πιστοί: Amen.

Στο τέλος της Επιστολής:
Πιστοί: Deo gratias.

Στο τέλος του Ευαγγελίου:
Ιερέας: Laus tibi, Christe.
Πιστοί: Credo in unum Deum... (λέγεται ολόκληρo το «Πιστεύω» στα λατινικά)
Ιερέας: Orate, fratres...
Πιστοί: Suscipiat Dominus sacrificium de manibus tuis ad laudem et gloriam nominis sui, ad utilitatem quoque nostram, totiusque Ecclesiae suae sanctae.

Στον Πρόλογο:
Ιερέας: Per omnia saecula saeculorum.
Πιστοί: Amen.
Ιερέας: Dominus vobiscum.
Πιστοί: E cum spiritu tuo.
Ιερέας: Sursum corda.
Πιστοί: Habemus ad Dominum.
Ιερέας: Gratias agamus Domino Deo nostro.
Πιστοί: Dignum et justum est.

Στο Πάτερ Hμών:
Ιερέας: Per omnia saecula saeculorum.
Πιστοί: Amen.
Ιερέας: Et ne nos inducas in tentationem.
Πιστοί: Sed libera nos a malo.

Στο τέλος της προσευχής, μετά την Θ. Κοινωνία:
Ιερέας: Per omnia saecula saeculorum.
Πιστοί: Amen.
Ιερέας: Pax Dominisit semper vobiscum.
Πιστοί: Et cum spiritu tuo.

Στην Παλαιά Διαθήκη έχουμε τους Ψαλμούς του Προφήτου και Βασιλέως Δαβίδ, μια συλλογή 150 ψαλμών με ποιητική και διδακτική διάθεση. Στο χωριό χρησιμοποιούσαν τους 20 από αυτούς. Όπως και οι Αποκρίσεις, οι Ψαλμοί λεγόντουσαν στο χωριό σαν προσευχές, πάντα με μιας μορφής «τραγουδιστό» ύφος (κατά κανόνα στους Εσπερινούς), ίσως για να είναι πιο εύκολο να τους θυμούνται οι χωρικοί. Οι Ψαλμοί ήταν οι πρώτοι που έχασαν –αρκετά νωρίς– αυτή την «μουσικότητα». Ας τους δούμε:

ΨΑΛΜΟΙ

Beatus vir (Μακάριος ο ανήρ)
Ψαλμός 111. Περιγράφει την ευτυχία αυτών που υποτάσσονται στην εξουσία του Ιησού Χριστού.
Confitebor (Θέλω σε δοξολογήσει) Ο δεύτερος ψαλμός (110) του Εσπερινού της Κυριακής και συνέχεια του 109. Η Εκκλησία δια του στόματος του Δαυίδ, ψάλλει τις ευεργεσίες του θείου Νυμφίου, Ιησού Χριστού.
Crediti (Επίστευσα) Ο τρίτος ψαλμός του Δεύτερου Εσπερινού των Αποστόλων. «Επίστευσα ότι ο Κύριος είναι αληθής εις τας υποσχέσεις του...»
Cum invocarem (Ότε επεκαλούμην) Ο ψαλμός 4 του προφήτη Δαυίδ, είναι μια προσευχή που παρηγορεί τον τεθλιμμένο μεταξύ των βασάνων του.
De profundis clamavi Ανήκει στα λεγόμενα συγχωρήματα. Πρωτοεισάχθηκε στην Καθολική Εκκλησία στις 18.03.1781 από τον Πάπα Πίο VI ως έγγραφη απόκριση. Λεγόταν σε εσπερινούς και μπορούσε να αντικατασταθεί από το Pater και το Ave μαζί με το Requiem aeternam.
Deus, in Adjutorium Ψαλμός που άδονταν σε λιτανείες Αγίων.

Dixit Dominus (Είπεν ο Κύριος) Ψαλμός 109. Τον βρίσκουμε στο εκκλησιαστικό βιβλίο του Δον Γιώργη. Μέσα σ' αυτό, υπάρχει η ρητορική ερώτηση: «Σκοπός του Εσπερινού δεν είναι ίνα τιμήση τον ενταφιασμόν του Ιησού Χριστού; Διατί λοιπόν η Εκκλησία, δεν πράτει άλλο ει μη να ψάλλη χαροποίας ψαλμωδίας και ύμνους θριάμβου και αθανασίας;»
Domine, probasti me (Κύριε, μ' εδοκίμασας) Ο πέμπτος ψαλμός που λεγόταν σε Εσπερινούς. Ο Δαυίδ διδάσκει το ανθρώπινο γένος ότι ο Θεός είναι ο μέγας ανταποδότης των καλών έργων και ο αυστηρός κριτής των κακών.
Ecce nunc benedicite (Τώρα λοιπόν) Ψαλμός 133.
In convertendo (Ότε ο Κύριος έφερεν) Ο ψαλμός αυτός αναφέρεται στην επιστροφή των Εβραίων από την αιχμαλωσία και την επάνοδό τους στην πατρίδα. Η Εκκλησία κάνει μια μεταφορά και μας μιλάει για την απελευθέρωση από την αιχμαλωσία της αμαρτίας και την είσοδό μας «εις την επουράνιον Ιερουσαλήμ».
In exitu (Όταν εξήλθεν) Ο ψαλμός 113 (ο πέμπτος ψαλμός του Προφήτη "In exitu Israel"). Ως προς την θεματολογία του μοιάζει με το "Ότε ο Κύριος έφερεν").
In te, Domine (Εις σε, Κύριε) Ψαλμός 30.
Laetatus sum (Ευφράνθην) Ο ψαλμός αυτός εκφράζει την χαρά των Εβραίων, όταν αιχμάλωτοι στην Βαβυλώνα, τους επιτράπηκε να επιστρέψουν στην Ιερουσαλήμ. Τα εκκλησιαστικά βιβλία κάνουν τον παραλληλισμό: «Ούτω πρέπει να χαίρη ο Χριστιανός όστις, εκ της εξορίας της ζωής ταύτης, επιστρέφει εις την ουράνιον πατρίδα».

Lauda, Jerusalem (Αίνει Ιερουσαλήμ) Τα θρησκευτικά εγκώµια των φραγκισκανών µοναχών, τα λεγόµενα "Laudi", έγιναν γνωστά και αγαπητά σε όλη την χριστιανική Ευρώπη. Το παραπάνω ήταν από τα πολυχρησιμοποιημένα.
Laudate Dominum, omnes Gentes (Επαινείτε) Ο πέμπτος ψαλμός του πρώτου Εσπερινού των Αποστόλων.
Laudate, pueri (Δοξολογείτε ή Αινείτε Παίδες) Ψαλμός 112. Εδώ, η Εκκλησία υπενθυμίζει ο Κύριος καθιστά ευτυχείς τους δίκαιους.
Memento (Μνήσθητι) Οι περισσότεροι θα θυμάστε την ομώνυμη ταινία με τον Γκάι Πηρς... Καμία σχέση! Είναι ένας σημαντικός ψαλμός (131) και χρησιμοποιήτο στους Εσπερινούς.
Misere mei (Ελέησέ με) Βασικός ψαλμός για τις μετάνοιες.
Nisi Dominus (Εάν ο Κύριος) Ψαλμός 126.
Qui habitat in adjutorio (Ο κατοικών) Ο ψαλμός 90. Τα βιβλία επεξηγούν το περιεχόμενό του: «Υπό την υπεράσπισιν του Θεού είμεθα εις ασφάλειαν».

Για τις παρακάτω προσευχές και ύμνους, που έλεγαν οι βωλακίτες κατά την Θ. Λειτουργία, έχουμε αναφερθεί και άλλη φορά σε άλλο post. Είναι το top-ten (!) των λατινικών στιγμών μας...

Agnus Dei (Aμνέ του Θεού)
Asperges me, Domine (Ράντισόν με, Κύριε)

Asperges me

ηχογράφηση: Aθήνα
7.02.2009 διάρκεια: 1:07

Credo in Unum Deum (Πιστεύω)
Gloria in Εxcelsis Deo (Δόξα εν Yψίστοις Θεώ)
Kyrie Eleison O Salutaris hostia (Ω! Σωτήριον Θύμα)

2oς στίχος του O Salutaris hostia: «Uni trinoque Domino sit sempiterna gloria»

ηχογράφηση: Βωλάξ 2008
διάρκεια: 0:50

Pange Lingua Gloriosi (Ψάλλε Γλώσσα το Μυστήριον)
Pater Noster (Πάτερ Ημών)
Sanctus, Sanctus, Sanctus Dominus Deus Sabaoth (Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος ο Θεός Σαβαώθ)

Απόσπασμα από το Sanctus

ηχογράφηση: Βωλάξ 2008
διάρκεια: 1:12

Tantum Ergo Sacramentum (Τόσον Ιερόν Μυστήριον Προσκυνούμεν Ευλαβώς)
Οι υπόλοιποι ύμνοι (πάντα κατ' αλφαβητική σειρά) είναι:

ΥΜΝΟΙ

Ave Maria gracia plena

Απόσπασμα: «Ave Maria gracia plena, Dominus tecum»

ηχογράφηση: Βωλάξ 2008
διάρκεια: 0:20

Ave, maris stella
Deus, tuorum militum
Exultet orbis
Fortem, virili pectore
Iste Confessor
Jesu, corona virginum
Lucis Creator Opime
Pange, lingua
Qui novus coelis
Rex gloriose Martyrum, Corona
Salve, Arca Salve, decusque fortium
Salve, Horologium
Salve, mundi
Salve, Urbs
Salve, Virgo florens
Salve, Virgo puerpera
Salve, Virgo sapiens
Sanctorum meritis
Si quaeris miracula
Te Deum laudamus
Te, lucis
Tristes erant Apostoli
Ut queant laxis
Veni, Creator
Vexilla Regis

Ξεχωριστά καταγράφουμε τρεις λιτανίες από όπου προκύπτουν κάποια... κλασικά κομμάτια:

Litaniae Cordis Sanctae Iesu
Η λιτανεία της Ιεράς Καρδίας του Ιησού, που ενέκρινε το 1899 ο Πάπας Λέοντας XIII για δημόσια χρήση. Αυτή η λιτανεία είναι στην πραγματικότητα μια σύνθεση διαφόρων άλλων λιτανειών που χρονολογούνται από το 17ο αιώνα. Στην ουσία έχουν ενωθεί 33 συνολικά επικλήσεις (η παλαιότερη του 1686), μία για κάθε έτος ζωής του Ιησού Χριστού.

Απόσπασμα: «Pater de caelis»

ηχογράφηση: Βωλάξ 2008
διάρκεια: 0:36

«Pater de caelis, Deus, miserere nobis.
Fili, Redemptor mundi, Deus, miserere nobis.
Spiritus Sancte, Deus, miserere nobis.
Sancta Trinitas, unus Deus, miserere nobis».

Ακόμη έχουμε τις αντιφωνίες και τις Προσευχές στην Αγία Μητέρα:

Προσευχή στην Παναγία
Sancta Maria, Mater Dei, ora pro nobis peccatoribus nunc et in hora mortis nostrae.

Απόσπασμα: «Ora pro nobis»

ηχογράφηση: Βωλάξ 2008
διάρκεια: 1:36

«Mater divinae gratiae, ora pro nobis.
Mater purissima, ora pro nobis.
Mater castissima, ora pro nobis.
Mater inviolata, ora pro nobis.
Mater intemerata, ora pro nobis.
Mater amabilis, ora pro nobis.
Mater admirabilis, ora pro nobis.
Mater boni consilii, ora pro nobis.
Mater Creatoris, ora pro nobis.
Mater Salvatoris, ora pro nobis».

ΑΝΤΙΦΩΝΑ

Alma Redemptoris
Ave, Regina coelorum
Regina coeli
Salve, Regina, mater

«Salve, Regina, mater»

ηχογράφηση: Βωλάξ 2008
διάρκεια: 1:09

ΑΣΜΑΤΑ

Magnificat anima (Μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κύριον) Το γνωστό αναγεννησιακό άσμα από τα λόγια που αποδίδονται στην Παναγία
Nunc dimittis Η προσευχή του Συμεών, σε μορφή πολυφωνικού άσματος.

Κλείνουμε με τις δεήσεις που λεγόντουσαν προ και μετά της Θείας Ακολουθείας. Αυτές ήταν:

ΔΕΗΣΕΙΣ

Adoremus in aeternum
Stabat Mater (που –όπως έχουμε αναφερθεί σε άλλο post– ήταν γνωστή με τον ελληνικό της τίτλο: «Στην Παναγία την Πονεμένη»)

Πολύ σύντομα θα αναφερθούμε στους σημερινούς ύμνους (της ελληνικής γλώσσας) που ακούγονται συχνά κατά τις Θ. Λειτουργίες στην ενορία μας, μέσα από επιλεκτικές ηχογραφήσεις των τελευταίων 5 χρόνων! Μέχρι τότε: «Πορεύεστε εν Ειρήνη Κυρίου»...



[1] Με τον όρο φραγκοχιώτικα (ασ πούμε, greeklish) ήταν γνωστά τα βιβλία που ήταν γραμμένα στην ελληνική γλώσσα αλλά ήταν τυπωμένα με λατινικούς χαρακτήρες. Σήμερα που είναι πια πολυσυζητημένη η αγωνία αρκετών για την χρήση των greekglish και στο αν αυτή µπορεί να απειλήσει τη χρήση του ελληνικού αλφαβήτου και να οδηγήσει στον θάνατο της ελληνικής γλώσσας αξίζει να θυμίσουμε τα εξής: Η τραγωδία «Ερωφίλη», ένα από τα σπουδαιότερα έργα της Kρητικής λογοτεχνίας ,από την εποχή της Βενετοκρατίας, γράφηκε από τον Γεώργιο Χορτάτση µε αυτό το αλφάβητο –εκδόθηκε στην Βενετία το 1637.

Το πρώτο βιβλίο στα Ελληνικά με λατινικούς χαρακτήρες «Didaskalia Cristianiki is tin opoian...» ήταν του Ιησουήτη ιερέα Ιάκωβου Λεδέσμα το 1595. [Ευγένιος Δαλέζιος, Μικρασιατικά Χρονικά, τ. Θ', 1961 (σ. 385-498): αναλυτική βιβλιογραφία των θρησκευτικών έργων στην ελληνική, τυπωμένων με λατινικούς χαρακτήρες]

Αυτό προέκυψε από ένα τεχνικό ζήτημα. Είχαν ανακαλυφθεί οι εκτυπωτικές μηχανές στο εξωτερικό, αλλά δεν υπήρχαν, ακόμη, στοιχεία με ελληνική γραμματοσειρά. Αυτές οι εκδόσεις ξεκίνησαν στην Χίο (εξ' ου και φραγκοχιώτικα) και από εκεί πέρασαν στην Κωνσταντινούπολη. Κατ' αντιστοιχία, υπήρχαν και τα λεγόμενα καραμανλίδικα (από την χρήση ων Ελλήνων της Καραμανίας στην Μικρά Ασία) που είχαν τουρκικά κείμενα με ελληνικούς χαρακτήρες, και απέβλεπαν στην τόνωση της Ορθοδόξου Πίστεως μέσα στην Οθωμανική επικράτεια.

Μοιραστείτε το