Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

Αμπελουργία είναι το σύνολο των δραστηριοτήτων που αναφέρονται στην καλλιέργεια του αμπελιού, με απώτερο σκοπό να πετύχουμε εκλεκτότερης ποιότητας τελικό προϊόν.

Mικρό εισαγωγικό

Είναι βέβαιο πως η ανθρωπότητα για τη διατρoφή της χρησιμοποιούσε τα σταφύλια από τις απαρχές του χρόνου: ο άνθρωπος φύτεψε αμπέλι μετά τον κατακλυσμό ο Νώε, όπως λέει η Παλαιά Διαθήκη· στην Αίγυπτο βρέθηκαν σπόροι και φύλλα σε τάφους Φαραώ της 6ης χιλιετηρίδας· στην Ν. Γαλλία και τη Β. Ιταλία βρέθηκαν απολιθωμένοι σπόροι και φύλλα. Ο Πλούταρχος γράφει πως οι καλλιεργούμενες ποικιλίες του αμπελιού προέρχονται από τις Iνδίες. Η πιθανότερη όμως εκδοχή είναι, ότι η αμπελουργία αναπτύχθηκε ταυτόχρονα σχεδόν από διάφορους λαούς της γης σε πολλές χώρες της Ασίας της Ν. Ευρώπης και της Β. Αφρικής.

Kάποιοι ισχυρίζονται πως στην Ελλάδα η καλλιέργεια του αμπελιού διαδόθηκε από την Κρήτη στη Νάξο, τη Χίο και μετά την υπόλοιπη Ελλάδα. Το ξακουστό κρασί που χρησιμοποίησε ο Οδυσσέας για να μεθύσει τον Πολύφημο παράγονταν στον 'Ισμαρο της Θράκης.

Kυκλαδίτικες ποικιλίες

Oι όχι και τόσο γνωστές οινοποιήσιμες ποικιλίες άμπελου των Kυκλάδων αποτελούν ένα πολύτιμο φυσικό κεφάλαιο που παραμένει εν πολλοίς αναξιοποίητο και δυστυχώς, το χειρότερο, κινδυνεύουν να χαθούν από την αλόγιστη χρήση της καλλιεργήσιμης γης και την κατάτμησή της σε πολλά οικόπεδα. Οι λόγοι αυτοί, προφανείς σε όσους ζουν ή γνωρίζουν τις Κυκλάδες, συνιστούν σοβαρή απειλή για την εξαφάνιση αρχαίων ποικιλιών που τείνουν να εξαφανιστούν, δια παντός. Τα λίγα αμπέλια που έχουν απομείνει στα Κυκλαδονήσια αποτελούν αυτή τη στιγμή ένα μοναδικό μουσείο φυσικής ιστορίας και μια εξαιρετική ευκαιρία για τη διάσωση και αναπαραγωγή αυτών των ποικιλιών.

Υπάρχουν φυσικά και κάποιες εξαιρέσεις για την επιβεβαίωση του κανόνα, όπως η Σαντορίνη και, λιγότερο, η Πάρος. Bάση των γραφομένων της Χαρούλας Σπινθηροπούλου [Οινοποιήσιμες ποικιλίες του ελληνικού αμπελώνα, Olive Press Publications, 2000] οι κυκλαδίτικες ποικιλίες είναι: ασκαθάρι (λευκό), Κουμάρι (ερυθρό), άσπρο ποταμίσι, μαύρο ποταμίσι –θυμάμαι τον παππού μου να φυτεύει ποικιλία «ροζακί» στο χωράφι του, στα Δεντρά.

Bωλακίτικο κρασί

Στην Tήνο του 18ου αιώνα, οι πετούλες ήταν γεμάτες κάποτε από αμπέλια. Ήταν δε τόση μεγάλη η παραγωγή σε μούστο που τροφοδοτούσαν και άλλες περιοχές της Ελλάδος.

Tα αμπέλια του χωριού ήταν στην ακμή τους τον 19ο αιώνα και κάλυπταν μεγάλες εκτάσεις από την (όποια) καλλιεργήσιμη γη της περιοχής. Έτσι η αμπελουργία, γενικότερα η γεωργία, μαζί με την καλαθοπλεκτική και την κτηνοτροφία ήταν οι βασικές ασχολίες και το κύριο εισόδημα των κατοίκων του χωριού. Στην περιοχή της Kαλαμάν, στη Πετρακάκη και στις σκάλες κάτω από το Mπουρό βρισκόντουσαν κάποιες από της πιο πλούσιες περιοχές της Bωλάξ, γεμάτες αμπέλια.

Διήγηση Σκιαδίνη

«4 χιλιάδες οκάδες μούστο έβγαζε η Eκκλησία!»

διήγηση: Ιάκωβος Ζαλώνης ή Σκιαδίνης
ηχογράφηση: 15.05.2012
διάρκεια: 2:12

Το βωλακίτικο κρασί όπως και η περίφημη ρακή, φυλάσσονταν καλά στα σκοτεινά κατώγια των σπιτιών, σε ειδικά βαρέλια, κυρίως δρύινα, αλλά  και σε μεγάλα κιούπια. Στις ευχάριστες ή δυσάρεστες στιγμές της ζωής τους και σε κάθε κοινωνική εκδήλωση το καλό κόκκινο κρασί ήταν απαραίτητο και συνόδευε καθημερινά όλα τα γεύματα. Οι Bωλακίτες φύλαγαν χρόνια στα βαρέλια παλιό κρασί περιμένοντας τους αρραβώνες και τους γάμους των παιδιών τους, για να κεράσουν τους συμπέθερους. Τα Χριστούγεννα με τα σύγλινα έπιναν πάντα κρασί, πλούσιο σε θεραπευτικές ιδιότητες. Κι όσο και αν ακούγεται σήμερα αστείο οι περισσότεροι από τους προπαππούδες μας, όταν ήταν σε νεαρή ηλικία, μεγάλωναν τρώγοντας για πρωινό ψωμί βουτηγμένο μέσα σε κρασί, για να είναι ζεστοί και γεμάτοι ενεργητικότητα όλη μέρα! Φυσικά υπήρχαν και κάποιες φορές που το κρασί ξύνιζε (ξιδιάς), αλλά και το ξίδι χρειαζόταν.

Όλα σχεδόν τα σπίτια είχαν αμπέλια που τα καλλιεργούσαν τα μέλη της οικογένειας με προσωπική εργασία. Σήμερα που η αμπελοκαλλιέργεια αργοσβήνει, υπάρχουν κάποιοι συγχωριανοί μας που συνεχίζουν την παράδοση, οδηγούμενοι κυρίως στην καθιερωμένη παραγωγή ρακής. Παλιά το βωλακίτικο κρασί ήταν αποκλειστικά για τις προσωπικές ανάγκες των κατοίκων και φυσικά, όταν μπορούσαν, έστελναν μπουκάλια σε συγγενείς και φίλους σαν δώρο (πεσκέσι) από το χωριό.

Tο φυτό

Το αμπέλι είναι φυτό εύκρατης ζώνης. Δεν αντέχει στα ψυχρά κλίματα. Το καταλληλότερο υψόμετρο είναι 300 m αλλά στην Ελλάδα το αμπέλι ζει και ως τα 1.000 m, στις ηλιόλουστες πλαγιές των βουνών. Στο χωριό φτιάχνεται σε υψόμετρο 370 m και σε μέρη σκεπά, για να αντέχει τον δυνατό αέρα. Για να προστατεύσουν τα κλήματα και τα σταφύλια από τους αδυσώπητους αέρηδες, οι Τηνιακοί κλαδεύουν έτσι ώστε τα κλαριά του αμπελιού να σέρνονται στο χώμα σαν τις αγγουριές και τα πεπόνια!

Εξαιτίας της μεγάλης κλίσης του εδάφους στα «παραγωγικά» σημεία του χωριού, οι καλλιεργούμενες εκτάσεις έχουν διαμορφωθεί από τους παλαιούς σε αναβαθμίδες (σκάλες), για να αποφεύγεται η διάβρωση και η απογύμνωση των καλλιεργούμενων χωραφιών. Oύτως ή άλλως, προτιμότερα εδάφη είναι τα επικλινή, γιατί στραγγίζουν εύκολα.

Tο αμπέλι ευδοκιμεί σε όλα τα χώματα αρκεί να μην έχουν πολλή υγρασία και πολλά άλατα. Πολλαπλασιάζεται με 3 τρόπους: με σπόρους, με καταβολάδες και συνηθέστερα με μοσχεύματα. Το φύτεμα γίνεται την Άνοιξη. Τα φυτά τοποθετούνται σε απόσταση από 1,5 -2 m το ένα από το άλλο. Είναι φυτό θαμνώδες αναρριχώμενο, με ξυλώδεις διακλαδώσεις. 'Εχει φύλλα παλαμοειδή και έλικες πάνω στους νεαρούς βλαστούς, για να πιάνεται σε στηρίγματα. Τα άνθη του είναι μικρά, έχουν πράσινο χρώμα, σχηματίζουν ταξιανθίες ή βότρυες και ευωδιάζουν.

Το σταφύλι είναι ο καρπός του αμπελιού και αποτελείται από πολλές ρώγες συγκεντρωμένες σε τσαμπιά. Οι ρώγες περικλείουν σαρκώδη ουσία πυκνή με κουκούτσια, δηλαδή σπέρματα, που σε μερικές περιπτώσεις μπορεί και να μην υπάρχουν.

Το αμπέλι έχει πολλούς εχθρούς και προσβάλλεται από πολλές ασθένειες. Εχθροί του είναι οι μεγάλες παγωνιές και το χαλάζι, τα έντομα και τα σκουλήκια. Aκόμη η φυλλοξήρα, ο τετράνυχος και οι ασθένειες του περονόσπορου και της μπάστρας.

Ο καρπός του αμπελιού, το σταφύλι, είναι ο βασιλιάς των φρούτων. Είναι γευστικό, ευκολοχώνευτο θρεπτικό και με ιδιότητες θεραπευτικές σε πολλές περιπτώσεις. Το σταφύλι τρώγεται φρέσκο και διατηρημένοσε ψυγεία (σήμερα) ή τρώγεται και αποξηραμένο (σταφιδωμένο).

Με το ζάχαρο που περιέχει είναι μια εξαιρετική τροφή το χειμώνα, προπάντων για τα παιδιά. Τα σταφύλια περιέχουν επίσης πολλά μεταλλικά άλατα σιδήρου, φωσφόρου, κάλιου και μαγνησίου κι όλες σχεδόν τις βιταμίνες. Φρέσκο χυμό σταφυλιού δίνουν στα παιδιά που έχουν καθυστερημένη ανάπτυξη και σε άτομα με παθήσεις ρευματοαρθριτικές, παθήσεις του συκωτιού και του νευρικού συστήματος.

 

Σε επόμενα post θα μιλήσουμε για: * την καλλιέργεια του αμπελιού * τον τρύγο
* το πως παράγεται η ρακή, μαζί με τα ρακεζιά του χωριού.

Μοιραστείτε το