Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

Τα υπέρθυρα (φεγγίτες ή φωτοθυρίδες) είναι αντιπροσωπευτικά δείγματα του υψηλού επιπέδου της λαϊκής τέχνης του νησιού και είναι άµεσα συνδεδεµένα µε το παραδοσιακό τηνιακό σπίτι. Tοποθετημένα επάνω από την κεντρική είσοδο, τις δευτερεύουσες πόρτες και τα παράθυρα, στόλιζαν το εξωτερικό του σπιτιού και ο λειτουργικός τους ρόλος είναι η βελτίωση του φωτισμού και του εξαερισμού του σπιτιού.

Tα παλαιότερα χρόνια –με αποκορύφωμα την περίοδο 1675-1770–, η οργανική τους θέση προσέφερε τον κατάλληλο φωτισμό για την παραγωγή μεταξιού, αφού η μεταξοσκωληκοτροφία έφερνε σημαντικά κέρδη στην Tήνο. Συχνά μάλιστα, ήταν τοποθετημένα και επάνω από τις εσωτερικές πόρτες του σπιτιού, ώστε να προσφέρουν φωτισµό στα σκοτεινά δωµάτια, με δεδομένο πως οι παραδοσιακές οικίες είχαν λιγοστά και µικρά ανοίγµατα.

Tα υπέρθυρα είναι µαρµαρόγλυπτα, κάποτε πετρόγλυπτα, έχουν συνήθως ημικυκλικό σχήμα και αποτελούν εξέλιξη του «ανακουφιστικού τριγώνου» της αρχαίας µυκηναϊκής περιόδου. Ανάλογα με την παλαιότητά τους, εμφανίζουν στοιχεία της βυζαντινής/ενετικής τεχνοτροπίας, από τις οποίες επηρεάζονται και οι σύγχρονοι μαρμαροτεχνίτες.

Oι θεματικές παραστάσεις ποικίλουν, αλλά τα θέματα που απεικονίζονται είναι κυρίως:

Φυλακτικά/αποτρεπτικά θρησκευτικά (σταυροί, άμπελος), φυσικά αποτροπαϊκά (ένοπλοι φρουροί), μαγικά (πεντάλφα/εξάλφα· σύµφωνα µε τη λαϊκή παράδοση η κύρια είσοδος του σπιτιού προσβάλλεται από δαιµόνια και γι’ αυτό πρέπει να φυλάσσεται), υπερφυσικά (λέοντες, φίδια, δικέφαλοι αετοί).
[στη στήλη Δεισιδαιμονίες, διαβάστε το άρθρο «Περίεργα ζώα στα υπέρθυρα», που αναφέρεται σε υπερφυσικά θέματα που προστατεύουν τους ιδιοκτήτες των οικιών]
Μυθολογικά ηλιακά (σελήνη, ανθρωπομορφικός ήλιος, άστρα), γεωμετρικά (τροχός, χριστιανικά μοτίβα), μυθικές παραστάσεις (δέντρο της ζωής με άλογα και πουλιά).
Γονιμικά (καρποί και άνθη σε δοχείο), γραμμικά (πλέγματα), περιγραφικά (κυπαρίσσια, άνθη σε γλάστρες, καβαλάρηδες κυνηγοί, πτηνά, ψάρια, καράβια).

Σε ορισµένα σπίτια στην Τήνο δε συναντούµε υπέρθυρα. Ο κύριος λόγος γι’ αυτό είναι η οικονοµική δυσχέρεια του ιδιοκτήτη, πράγµα που δηλώνει το κύρος που προσέθετε στον κάθε σπιτονοικοκύρη η ύπαρξή τoυς.

Aντιθέτως, κάποια σπίτια έφεραν εµβλήµατα των επιφανών οικογενειών: Eντοιχισμένο σε σπίτι του χωριού υπάρχει το οικόσημο των Valier, οίκου Eνετών πατρικίων που έδωσε μεταξύ άλλων, δύο δόγηδες της Βενετίας, τον 17ο αιώνα. Το συγκεκριμένο οικόσημο θα μπορούσε να ανήκει σε έναν από αυτούς ή, όπως προτείνουν μελετητές, σε αξιωματούχο της πλούσιας οικογένειας που εγκαταστάθηκε στην Tήνο το 1624, ως Βενετός Προβλέπτης της νήσου.

 

Tο παραπάνω κείμενο γράφτηκε από την κα Σοφία Bίδου και αναρτήθηκε σε μουσαμά (banner), στα στενάκια του χωριού (Kαλοκαίρι 2016).

Μοιραστείτε το