Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

Λυγαριές και καλάμια, υλικά ταπεινά και ξεχασμένα για τους πολλούς. Αλλά όχι για όλους: Οι καλαθοπλέκτες της Βωλάξ γνωρίζουν την αξία τους. Η τέχνη αυτή ήταν κάποτε επάγγελμα. Τώρα μεγαλύτερη αξία έχει η ύπαρξη των καλαθοπλεκτών, από τα ίδια τα καλάθια. Και όπως λέει η ιστοσελίδα Kykladesnews.gr «θα 'πρεπε να τους επιχορηγεί το κράτος μόνο και μόνο γιατί υπάρχουν, γιατί ασχολούνται, γιατί διατηρούν» τη παράδοση.

Στην καρδιά της Τήνου, σε υψόμετρο 283 μ. και σε απόσταση 3 χλμ. βόρεια του Ξώμπουργκου βρίσκεται ένα μικρό χωριό, η Βωλάξ. Μελετητές και δημοσιογράφοι το αποκαλούν ως το πιο γραφικό χωριό της Τήνου, με τοπίο μοναδικό, παγκόσμιας φυσικής ομορφιάς που σαγηνεύει με την ιδιομορφία του. Ανάμεσα σ’ αυτούς τους μεγάλους γρανιτένιους βράχους που το περιβάλλουν υπάρχουν κάποια γραφικά σπίτια στα οποία ζουν οι λίγοι κάτοικοι που κυρίως είναι καλαθοπλέκτες.

Ανέκαθεν το χωριό είχε λίγους κατοίκους καθότι η γη του είναι πολύ φτωχή, σπαρμένη από βράχους που δε θα μπορούσε να θρέψει μεγάλο πληθυσμό. Άλλωστε, σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, μόνο κάτοικοι που μπορούν να ασχοληθούν και με κάτι άλλο –εκτός απ’ τη γεωργία– θα μπορούσαν να επιβιώσουν. Έτσι, από αιώνες, οι κάτοικοι ζούσαν από την καλαθοπλεκτική. Σύμφωνα με τον Μαρκάκη Ζαλλώνη, ο οποίος είχε φύγει από το νησί της Τήνου το 1793, «Εις Βώλακα, χωρίον εκτισμένον εντός των βράχων εν μέσω γης ανεπιτηδείου προς καλλιέργειαν. Οι κάτοικοι δεν έχουσιν έτερον επάγγελμα ή την καλαθοποιίαν». [Marcaky Zallony Voyage à Tinos: L’une des îles de l’ Archipel de la Grèce, Paris 1809]

Πράγματι όλο το χωριό –και συγκεκριμένα όλοι οι άνδρες– ασχολούνταν με την καλαθοπλεκτική, την οποίαν μάθαιναν από πατέρα σε γιό. Ακόμα και οι άνδρες από άλλα χωριά (όπως η Ποταμιά) που παντρεύονταν κοπέλες από τη Βωλάξ, συνήθως αναγκάζονταν να μάθουν να κάνουν καλάθια για να ζήσουν την οικογένειά τους. Πολλές δε από τις γυναίκες, για να αβγατίσουν το πενιχρό εισόδημα της οικογένειας, μάθαιναν να κάνουν πανεράκια ραψίματος, φυσερά με στάχυα σικάλεως κ.α.. Ακόμη, βοηθούσαν τους άνδρες τους καθαρίζοντας βέργες και καλάμια, προετοιμάζοντας τα υλικά για να μπορέσουν εκείνοι να πλέξουν περισσότερα καλάθια. Οι κατασκευές τους ήταν κομψές και πολύ στερεές. 

Για εργαστήρι είχαν ένα παλαιό σπίτι, ένα κατώι, ένα καμαράκι. Οι πιο φτωχοί πάλι, σε μια γωνιά του σπιτιού τους. Όλα αυτά μέχρι το δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, γιατί μετά οι νέοι έφυγαν από το χωριό, βλέποντας ότι η καλαθοπλεκτική δεν είχε μέλλον. Σήμερα στο χωριό μένουν το χειμώνα γύρω στα 25-30 άτομα. Τα περισσότερα από αυτά επέστρεψαν στη Βωλάξ από την Αθήνα και το εξωτερικό. Την τέχνη, όμως, που είχαν μάθει από μικροί δεν την ξέχασαν, και έτσι τουλάχιστον 4-5 άτομα ασχολούνται ακόμα με την καλαθοπλεκτική περνώντας ευχάριστα τον ελεύθερο χρόνο τους και προσθέτοντας στην πενιχρή σύνταξή τους. 

Το χωριό από εγκαταλειμμένο και άγνωστο που ήταν, έχει γίνει σημείο αναφοράς για όλη την Τήνο. Ο τουρίστας και ο προσκυνητής που έρχεται στην Τήνο περνάει και από τη Βωλάξ. Οι Βωλακίτες σήμερα, συνεχίζουν να φτιάχνουν καλάθια με τον ίδιο τρόπο που γίνονται αυτά, εδώ και 10.000 χρόνια –όπως μας επιβεβαιώνει η αρχαιολογία– και μάλιστα, μερικοί από αυτούς, να δημιουργούν αληθινά καλλιτεχνήματα. Ας μου επιτραπεί, εδώ, να αναφέρω μερικά ονόματα βωλαξιανών καλαθάδων καλλιτεχνών: Ένας από τους πιο παλιούς, που έζησε πριν ένα αιώνα, είναι ο Αντώνης Καλούμενος ο επονομαζόμενος Κόρακας ο οποίος έφτιαχνε ένα μόνο καλάθι την ημέρα –αλλά καλλιτέχνημα. Εξίσου καλός ήταν και ο Γιάννης Φυρίγος ο επονομαζόμενος Βουράκι, ο οποίος πέθανε στη δεκαετία του ’40. 

Ο σπουδαιότερος όμως καλαθοπλέκτης, πραγματικός καλλιτέχνης, που ήταν στη ζωή πριν από μερικά χρόνια, ήταν ο Αντώνης Φυρίγος του Ντουντού, ο οποίος υπέγραφε πολλές φορές τις κατασκευές του βάζοντας ένα κόκκινο σπάγκο στο κέντρο του πάτου τους. Επίσης, σπουδαίοι καλαθοπλέκτες ήταν: ο Γιαννούλας Ι. Πιπέρης, ο Γιώργος Μ. Φυρίγος επονομαζόμενος Μπούμπας, και ο Άγγελος Μ. Φυρίγος επονομαζόμενος Μπαμς. Σήμερα ξεχωρίζουν: ο Ιωσήφ Μ. Φυρίγος ο επονομαζόμενος Μπρούνος, ο Αλέκος Μ. Φυρίγος αδελφός του Αντώνη, o Λουδοβίκος Α. Σιγάλας και –τώρα τελευταία– ο Ιωσήφ Α. Σιγάλας και ο Λορέντζος Απέργης, οι οποίοι, ειδικεύονται στο ροτέν.

Επίσης, υπάρχει μια άλλη κατηγορία που πρέπει να αναφέρουμε: τους καλούς τεχνίτες. Αυτοί, δηλαδή, που έφτιαχναν πολύ γερές κατασκευές. Και τέτοιοι ήταν περίπου όλοι οι Βωλακίτες. Ενδεικτικά μόνο αναφέρω κάποιους που δεν είναι πλέον μαζί μας: τον Γιώργο Ι. Βίδο, τον επονομαζόμενο Μάγγο, τον Ανδρέα Μ. Σιγάλα, τον επονομαζόμενο Κακάλα, γνωστό από τις... τηλεοπτικές του εμφανίσεις, τον Αντρίκο Ι. Βίδο, τον Άγγελο Ι. Βίδο, τον Ιωάννη Α. Φυρίγο τον επονομαζόμενο Γιόλαρο και τον Ιερώνυμο Χαρικιόπουλο. Και σήμερα, όμως, υπάρχουν τέτοιοι τεχνίτες: ο Μάρκος Μ. Φυρίγος του Γκανάνη, ο Ιγνάτιος Χαρικιόπουλος, ο Φραγκούλας Ι. Πιπέρης, ο Γιακουμής Α. Σιγάλας...

 

 

Για την μεταφορά: dvidos, 7_2015

Μοιραστείτε το