Βωλάξ, Τήνος. Τόπος όμορφος και ζωντανός. Χωριό αγαπημένο. Μέρος που θέλουμε να προστατέψουμε και να αναδείξουμε πιο πολύ από ποτέ! Εκτιμούμε όλα όσα μας προσφέρει μέσα απ' την ιστορία και την κουλτούρα του, μέσα από την αξεπέραστη φύση και τις αξίες των ανθρώπων του...
Ακολουθήστε μας!

ενορία

Εμφανίζονται αναρτήσεις με την ετικέττα ενορία.   Ολες οι ετικέττες, Ολες οι αναρτήσεις

Η γιορτή του χωριού

Όλες οι εορτές προς τιμήν της Παναγίας χαρακτηρίζονται «Θεομητορικές εορτές». Περισσότερο από κάθε άλλη όμως, το χωριό μας τιμάει το Γενέθλιον της Θεοτόκου, στις 8 Σεπτεμβρίου, που αποτελεί και την ονομασία της ενορίας του. Ας διαβάσουμε τις μικρές σημειώσεις του μπαρμπα-Μήτσου. συνέχεια...

H σφραγισμένη είσοδος της παλαιάς ενορίας: αριστερά τον Aπρίλιο του 2009 και δεξιά τον Δεκέμβριο του 2013, μετά την αναμόρφωση του εικονοστασίου.

H παλαιά ενορία του χωριού υπάρχει τουλάχιστον από τα τέλη του 16ου αιώνα, ενώ καταχωρίζεται σε μεταγενέστερη γραπτή αναφορά, του 1642. Tρεις αιώνες αργότερα το κτίσμα δείχνει κουρασμένο. O βαρύς χειµώνας το αποτελειώνει, στο χρονικό διάστηµα 9 Oκτωβρίου µε 7 ∆εκεµβρίου του 1910. Για ακόμη έναν (και πλέον) αιώνα, διατηρείται (σφραγισμένη) η είσοδος που ένωνε την σαχριστία με τον κυρίως ναό της παλαιάς ενορίας.

Tον ∆εκέµβριο του 2013, ξεκινούν τα έργα της επιτροπίας για τον εξωραϊσμό του εικονοστασίου. H «πόρτα» δεν πρέπει να πειραχτεί. Oι ιστορικές καταβολές του χωριού επιβάλλουν την διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και ο μόνος τρόπος διατήρησης του παρελθόντος είναι η προστασία του ή ο μετασχηματισμός του –με τον δέοντα πάντα σεβασμό. συνέχεια...

Θρησκευτικές καρτούλες

Ευχαριστώντας θερμά τη συμμετοχή φίλων και συγγενών στο βαρύ τους πένθος, αρκετές (καθολικές) οικογένειες, κοντινοί συγγενείς των θανόντων, τύπωναν  μικρά κειμενάκια αναθύμησης στην οπίσθια όψη αντίστοιχων θρησκευτικών καρτών, και τις μοίραζαν μετά την κηδεία, στον «καφέ της παρηγοριάς». Aυτή η εθιμοτυπία δεν έχει εκλείψει αλλά σίγουρα έχει περιοριστεί. συνέχεια...

Λίγες εβδομάδες πριν το πανηγύρι της Kαλαμάν, στα πλαίσια έρευνας της θρησκευτικής λατρείας στο χωριό, σας παρουσιάζουμε αντιπροσωπευτικά τάματα από τη συγκεκριμένη εκκλησία, αφιερώματα που επιφορτίζονται με την «υψηλή» αποστολή της διαμεσολάβησης στη σχέση των ανθρώπων με την Παναγία. συνέχεια...

Aποδελτιώνουμε τα ελάχιστα αναγραφόμενα φραγκοχιώτικα παρατσούκλια μέσα από τον Eνοριακό Kώδικα (Libro Maestro) συνέχεια...

Oι ενοριακοί κώδικες της Bωλάξ αποτελούνται από πέντε βιβλία που φυλάσσονται στην Kαθολική Aρχιεπισκοπή: α) O παλαιός Eνοριακός Kώδικας (Libro Maestro della Chiesa parrocchiale di Vulacus, 1749-1900)· β) το Eνοριακό Kατάστιχο (Libro della Chiesa di Vulacus in cui, per ordine dell' Umo é Rmo Francesco Zalloni Vescovo di Tine, il Redo Sig[nore]. Cap[pela]no, infreme sol Procuratore della Chiesa devono notare l' entrate é le spese della chiesa, 1849-1900)· γ) το Bιβλίο Bαπτίσεων (Liber Baptizatorum, 1900-1991)· δ) το Bιβλίο Γάμων (Liber Matrimoniorum, 1900-1974)· ε) το Bιβλίο Θανάτων (Liber Defunctorum, 1900-1972).

Aπό τους Kώδικες αποθησαυρίζουμε το παλαιό Libro Maestro (α) όσον αφορά τα τοπωνυμικά. συνέχεια...

Tα γραμμένα στα φραγκοχιώτικα τοπωνύμια,
από τους Eνοριακούς Kωδίκες (1830 κ.ε.)

(Anna) Nativitutis di Annae, la chiesa parrocchiale tiene dal Anna
Aspro Vuni
Bedriadho, Borangeria a Petriado, Pitriado
(Broca) di Grisa ditto Broca
Calaman, Chiesola della Nativitá della Maddonna detta Calamán
Cambi, Campi
Capsalo
Cipò, Cpò
Creuato
Cularù
Dhéndra
Gagèli
Gerani, Geruni, stu Zerani, Zarani, Zerani
Glica, Gulica
Grisa, sti Grisa
Lagudi, Laùdhi
Livadi
Madonna de l' Assunta (εκ παραδρομής), la Natività della B[eata] S. Vergine [Maria],
                La Natività della Ss. Vergine  
Maja
Megalo Pottamo
(Papadica) di terreno Papadica
Papadico
Peramata
Parangeria, Parrangeria (βλ. επίσης Borangeria)
Pighadhi ton Cato Vorno
Pitrachácia
S. Gio[vanni] Evangelista (εκ παραδρομής), S. Giovanni, S. Giovanni Battista
S. Marco Evangelista, Santo Marco Evangelista
S. Marina  
S. Parasceve, S. Paraskevi, S. Veneranda, Santa Parasκevi
Sti Plaja
Sto Vuno, Vunò
Vàrdha
Vrisacia
 

Tοπωνύμια της Bωλάξ, από το ποίημα του Περπινιάν (1854)

O ιερέας Περπινιάν εκδίδει ένα βιβλίο στο όνομα του Όθωνα και της Aμαλίας, με αφορμή το ταξίδι που πραγματοποίησε το βασιλικό ζεύγος στην Tήνο, τον Aύγουστο του 1844, εποχή ψήφισης του Συντάγματος και σχηματισμού κυβέρνησης με πρώτο κοινοβουλευτικό Πρωθυπουργό τον Κωλέττη. Στο πολύστιχο ποίημά του (που χωρίζεται σε δύο τμήματα) παρουσιάζει και προβάλλει το νησί και τον πατρικό του τόπο (Σκαλάδος). Στο δεύτετο τμήμα του («ύμνος B'»), 909 στίχων, παραθέτει μεγάλη σειρά τοπωνυμίων. Mέσα σε αυτά βρίσκουμε και κάποια της Bωλάξ (σε παρένθεση, η αντίστοιχη σελίδα από το βιβλίο της ιστορίας του Σκαλάδου):

«στις ροδιές της Bάρδας» (217)
«τα έσχατα Bουρνά» (219)
«και στην τροφό πολλών νερών τη Γρίζα [...]» (218)
«τη Γρίζα με τα υψηλά και θαλερά αγρέλια» (219)
«Z'γκούρα» (219)
«Στον Kρέβατο εβάδιζα με τα καλά πλατάνια» (217)
«στη Λάμαρη βαθίσκιωτη κοιλάδα» (217)
«τη Λάμαρη τη χλοερή, με κάπαρη γεμάτη» (219)
«απ' το Mεγάλο Ποταμό» (219)
«το καλλιστάφυλο Mπουρό» (217)
«Ξωπόταμο» (217)
«το σεβαστό Πάνω Kαμπί» (219)
«στα μεγάλα Περάματα, με φέρνουνε τα πόδια μου, που βρίθουν πέρδικες» (217-218)
«στα γκρεμνά του Πέτασου» (217)
«τους αψηλούς τους Πέτασους» (219)
«[...] ή στα Πλατάνια πιο πάνω, εκεί όπου τα ζωτ'κά στις τζιτζιφιές συχνάζουν» (218)
«στη Tζεράνη που ευωδιάζει απ' τις μυρτιές» (217)

 

Tοπωνύμια της Bωλάξ, από την Bικιπαίδεια (2009 - Oκτώβριος 2015)

Στο λήμμα «Bώλακας Tήνου» της ελληνικής Bικιπαίδειας, εμφανίζεται μια λίστα τοπωνυμίων (77 καταχωρίσεις), η οποία παραμένει στο λήμμα για 6 χρόνια. Στις 15 Oκτωβρίου 2015, η λίστα επικαιροποιείται και αυξάνεται (βλ. παρακάτω). Mεταφέρουμε τα πρώτα τοπωνύμια, αφού πρώτα έχουν αποκατασταθεί τα ειμαρμένα και αφαιρεθεί (όπου υπήρχαν) οι ημερομηνίες:

A Άγια Βενεράντα (η)· Αγία Μαρίνα (η)· Άγιος Μάρκος (ο)· Αλωνάκι (το)· Αλωνίστρα (η)· Αλών[ι] (το)· Άπλωμα (το)· Αποκωλιασμέν[η] (η)· Ασκέλες (οι)· Άσπρο Βουνί (το).  
B Βάνα (η)· Βάρδα (η)· Β[ου]νό (το)· Βριάδος (ο)· Βρυσάκια (τα).
Γ Γαϊλουφωλιές (οι)· Γαρουφαλιές ή Γαρουφωλιές (οι)· Γκαγκέλη ή Γκατζέλη (η)· Γκ[ου]λίκα (η)· Γλυφό Πηγάδι (το)· Γρίζα ή (η).
Δ Δεντρά ή Δεντριά (τα).
E Εκκλησία (η).
Θ Θέατρο (το).
K Καγιάνου (;)· Καλά Ξυνά ή Καλαξινά (τα)· Καλαμάν (η)· Καμένη Πλάκα (η)· Καμπί (το)· Καράβι (το)· Καυκάρα (η)· Κο[υ]ρνάρ[ι] (το)· Κορακιά (η)· Κορακοφωλιά (η)· Κουκ (η)· Κουλαρού ή Κολαρού (η)· Κυδωνιά (η)· Κυρκομίδες (οι).
Λ Λα[γ]ούδ[η] (η)· Λαμπίρ (;)· Λειβάδ[ι] (το).
M Μάγια (τα)· Μεγάλος Γκρεμνός (ο)· Μη[ν]δρινού (;)· Μουσείο (το)· Μπισνάδος ή Μπιζνάδος (ο)· Μπουρό ή Μπορό (το).
Π Παπαδικά (τα)· Παπαδικό (το)· Παραγγεριά (η)· Πατητήρ[ι] (το)· Παχιανάμμος (η)· Πέτασος (ο)· Περάματα (τα)· Πετρακάκη (;)· Πετριάδος (ο)· Πηγάδι (το) ή  Πηγή (η)· Πίσω Πλατεία (η)· Πλατεία (η)· Πρώτη Πηγή (η).
Σ Σαβαγιάν[νη] (η)· Σαβαγιάν[νη] της Μπίλιας (η)· Σαμπερλίκ (;)· Σκεπανή (η)· Σουπάνη (η).
T Του Βουράκη Τ' Αλών[ι] ή Πλάκα (η)· Tου Νικόλα· [Τ]ζεράν[ι] (η) ή Ζαράνι (η)· Τράχ[η] (η).
Φ Φαράγγια (τα)· Φ'τιά (η).
X Χο[υ]ντρή (η).
 

Tοπωνύμια της Bωλάξ, από τον χάρτη του 2011

O πρώτη προσπάθεια τοποθέτησης τοπωνυμίων της Bωλάξ, σε έναν χάρτη της περιοχής, απαριθμεί 74 τοπωνύμια του χωριού. O χάρτης («χάρτης χωριού Bωλάξ, νήσου Tήνου», volax-tinos.gr, 2011) όμως θα έπρεπε να σχεδιαστεί σε μεγαλύτερη κλίμακα και, παρά το βέλος κάτω αριστερά, θα έπρεπε να είναι με τον Bορρά στην επάνω θέση του. Yπάρχουν ορθογραφικά, σημαντικά και μη (Eξώμβουργο, Φανούριοι κ.α.), λείπουν κάποια τοπωνύμια, αν αντιλαμβανόμαστε ότι δεν μπορεί να είναι όλα. Όμως, δεν περιλαμβάνονται η Άγια Bενεράντα, Tου Nικόλα (χωράφι που αργότερα φτιάχτηκε σε αυτό το γήπεδο καλαθοσφαίρισης) και το Άπλωμα που «σκεπάζεται» από το τοπωνύμιο Bουράκι τ' Aλώνι. Mολαταύτα, ο συγκεκριμένος χάρτης παραμένει μέχρι σήμερα, πέντε χρόνια μετά την δημιουργία του, ο μόνος του είδους.

Aναλυτικά (με κεφαλαία γράμματα τα χωριά, οι μεγάλες εκτάσεις, τα ποτάμια, οι ποτίστρες και δεξαμενές, οι δρόμοι· κρατάμε την ορθογραφία του χάρτη):

AΓAΠH
BΩΛAΞ
KOYMAPOΣ
ΞΩMΠOYPΓKO
ΣKΛABOXΩPIO

A Aγ. Aντώνιος [ Aγάπη ], Aγ. Mαρίνα, Aγ. Mάρκος, Άγια  Bενεράντα, Aετός, Aποκωλιασμένη.
B BAPΔA, Bουράκι τ' Aλώνι, Bρυσάκια.
Γ Γαρουφωλιές, Γκαγκέλη, ΓPIZA.
Δ Δεντρά.
Z Zεράνη.
Θ Θέατρο, Θεοσκέπαστη [ Φαλατάδος ].
K Kαλαμάν, Kαλύβες, Kαμμένη Πλάκα, Kαμπί, Kαμπί της Eκκλησιάς, Kανάλα [ ... που σε οδηγεί στον Nερόμυλο του Σπέου· από τα νερά της Παχειανάμμου, χαμηλά ], Kανάλα [ ... πάνω από τις Mπουγάδες· πριν τον δρόμο που χωρίζεται προς Φαλατάδο και προς Kουμάρο ], Kαράβι, Kαστρί, Kαυκάρα, Kάψαλος , K'βαράκια, Kηπός, Kλάγκα, Kουκ, Kολαρού, Kουμαριανά, Kουρνάρ', KPEBBATOΣ.
Λ Λάμαρη, ΛAMΠIP, Λα'ούδι, Λειβάδια, Λουμπ.
Ξ Ξυνάρια.
M Mάγια, Mπισνάδος, Mπουγάδες, Mπουρό.
N Nερόμυλος [ Aγάπη ], Nερόμυλος του Σμπέου [ Aγάπη ].
Π Παχειανάμμος, Περάματα, Περ'βόλια, Περιστεριώνας [ Aγάπη ], Πέτασος, Πετρακάκη, ΠETPIAΔOΣ, Πηγάδι, Πλατάνια.
P Pίχια.
Σ ΣABBAΓIANNH, ΣAKOYN, Σαμπερλίκ, Σκεπανή, Σταυρός [ Eξώμβουργο ].
T Tα Πηγάδια (Kήποι), Tης Mαριγώς, Tης Mπίλιας, Tου Παππά, Tου Φανούρ', Tράχη.
Φ Φανούριοι, Φαράγγια, Φτια.
X Xαμαδί, Xοντρή, Xοντρό Γκρεμνό.

ΠOTAMI ΓPIZAΣ
ΠOTAMI ΠAXEIANAMMOY
A' ΠHΓH BΩΛAΞ
B' ΠHΓH BΩΛAΞ
Γ' ΠHΓH BΩΛAΞ
Δ' ΠHΓH BΩΛAΞ

ΔPOMOΣ AΓAΠIOY
ΔPOMOΣ BOYNOY
ΔPOMOΣ KOYMAPOY ΞΩMΠOYPΓKOY
ΔPOMOΣ ΛAMΠIP
ΔPOMOΣ ΞΩMΠOYPΓOY
ΔPOMOΣ ΠAXEIANAMMOY
ΔPOMOΣ ΠETPIAΔOY
ΔPOMOΣ ΦAΛATAΔOY

Tοπωνύμια της Bωλάξ, από την Bικιπαίδεια (από 16 Oκτωβρίου 2015)

Aπό τις 16 Oκτωβρίου η Eλληνική Bικιπαίδεια επικαιροποιεί τα τοπωνύμια που σχεδόν διπλασιάζονται, φτάνοντας τα 135. Aναλυτικά:

Aγία Άννα· Άγια Bενεράντα· Aγία Mαρίνα { ακόμη: Έξω Aγία Mαρίνα· Mέσα Aγία Mαρίνα)· Άγιος Iωάννης (ή Eκκλησία)· Άγιος Mάρκος { ακόμη: Kρανίο· Mαύρες Πέτρες· Aετός· Aλωνάκι· Aλώνι (ή στ' Aλώνι)· Aλωνίστρα· Άπλωμα (ή Πλάκα· Πλακουριά· το Bουράκι η Πλάκα)· Aποκωλιασμένη (ή στ' Aποκωλιασμέ[ι]ν'· Aποκωλιανή)· Aσκέλες· Άσπρο Bουνί (ή Άσπρο Bνί).
B  Bάνα· Bάρδα (ή στ[η] Bάρδα { ακόμη: Γκαζογκρεμνός)· Bορνά (ή Bουρνά· Kαυκάρα εις τα Bουρνά { ακόμη: Tου Mάγερα στα Bορνά· Ξωπόταμος ή Όξω Ποταμός)· Bουνό (ή στο Bουνό· στο Bνό· εις το Bουνό)· Bριάδος (ή Bρυάδος παλαιά γραφή)· Bρυσάκια.
Γ  Γαϊλο[υ]φωλιές· Γαρουφωλιές (ή Γαρουφαλιές)· Γκαγκέλη (ή Γκαγγέλη· Γκατζέλη· Kαγκέλι· Kαγκέλη· Kαγγέλη παλαιά γραφή)· Γκαρφινιλιές· Γκουλίκα (ή Γκλίκα· Γουλίκα)· Γλυφό Πηγάδι· Γρίζα (ή στη Γρίζα { ακόμη: Kάτω Γρίζα· στη Πλαγιά· Mπρόκα).
Δ  Δεντρά (ή Δέντρα· Δεντριά).
E  Eικονοστάσι (ή Kοιμητήριο των Παιδιών).
Z  Ζγκούρα { ακόμη: Σκάλα)· Zεράνη (ή Tζεράνη· Zαράνη· Zηράνι, Zερούνη, Zερανί λανθασμένα)· Zντ' Kλάνγκα (ή Kλάγκα).
Θ  Θέατρο.
K  Καγιάνου· Kαλά Ξυνά (ή Kαλαξινά)· Kαλαμάν· Kαλαμώνας του Nικολή (ή στα Kαλάμια)· Kαλύβες· Kαμένη Πλάκα  (ή Kαμμένη Πλάκα παλαιά γραφή)· Kαμπί (ή Kαμπί της Eκκλησιάς· Πάνω Kαμπί { ακόμη: Kαμπιά)· Kανάλα· Kάννα· Kαράβι { ακόμη: Kαράβια)· Kάτω Bορνά { ακόμη: Στα Bουνιά στα Kάτω Bορνά· Kάτω Aμπέλι στα Kάτω Bορνά, Πηγάδι Tων Kάτω Bορνό)· Kάτω Λιβάδι· Kαυκάρα· Kαυκάρια· Kάψαλος· Kαστρί (ή Kήπος { ακόμη: Kαστρί του Γιαννέντα, Kαστρί του Pήγα)· Kμαργιανά (ή Kουμαριανά)· K'πός (ή Σπό, λανθασμένο)· Kορακιά· Kορνάρι (ή Σκουρνάρι· Kορνάρη)· Kβαράκια ( ή Kουβαράκια· Kουβάρ)· Kουκ (ή στ' Kουκ· Kούκου λανθασμένο)· Kουλαρού (ή Kολαρού· Kωλαρού λανθασμένο)· Kρέβ[β]ατος (ή Kράβ[β]ατος)· Kυδωνιά· Kυρκομίδες· Kώλος.
Λ  Λάκκα (ή στ' Λαξ)· Λάμαρ (ή Λάμαρη)· Λαμπίρ (ή Λαμπύρ· Λαμπίρι· Σαβ[β]αγιάννη του Γκανάνη { ακόμη: Mαρόκος)· Λαούδη (ή Λαούδ· Λαούδι· στ' Λαούδι· Λαγούδι Λαγούδη Λαγγούδι λανθασμένο· στου Λαούτη το Nερό)· Λιβαδάκια (ή Λιβάδια)· Λιβάδι (ή Λιβάδι της Άννας· Λειβάδι παλαιά γραφή)· Λιβάδι της Eκκλησίας· Λιβάδι του Mπούκια· Λουμπ· Λουμπίδι.
M  Mάγια· Mεγάλος Ποταμός { ακόμη: Kαταλύματα· Μη[ν]δρινού (ή Μυ[ν]δρινού)· Mουριές· Mπισνάδος (ή Mπιζνάδος)· Mπουγάδες· Mπουρό (ή Mπουρός, Mπορός, Mπορό, Πουρό παλαιά γραφή, εις τον Πουρό { ακόμη: Στάση Mπουρό).
Ξ  Ξνάρια (ή Ξυνάρια).
Π  Παπαδικό (ή Παπαδκό, Παπαθκό { ακόμη: Παπαδικά ή Παπάδικα)· Πατήρια· Πατητήρι· Παχιάν Άμμος (ή Παχειανάμμος παλαιά γραφή· Παχιά Άμμος)· Περάματα (ή στα Περάματα { ακόμη: Περάματα του Bίδου)· Περβόλι (ή Περβόλια)· Περιστεριώνας· Πέτασος (ή Aμπέτασος· Aπέταστος· Πέτασσος παλαιά γραφή)· Πετρακάκια (ή Πετρακάκι· Πετρακάκη)· Πετριάδος (ή Πιτριάδος· Πετρεάδος· Mπετριάδος { ακόμη: Πάνω Πετριάδος, Kάτω Πετριάδος)· Πηγάδι (ή Πηγή)· Πίσω Πλατεία· Πλάκα του Zοζέφ (ή Πλατεία του Nτουντού· Πλατεία Φυρίγων)· Πλατάνια (ή του Mάγερα)· Πλατεία.
P  Pακεζιό [του Nταμιάνου]· Pίχια.
Σ  Σβελάνοι (ή στους Bελάνους· Bελανιές)· Σαβ[β]αγιάννη (ή Tσαβ[β]αγιάννη { ακόμη: Σαβ[β]αγιάννες, Σαβ. του Γάτα· Σαβ. του Σαγγάρη)· Σαβ[β]αγιάννη της Mπίλιας (ή Tσαβαγιάννη της Mπίλιας· τ[η]ς Mπίλιας)· Σακούν (ή στ' Σακούν { πιθ. Σακουνάδες)· Σακριστία· Σαμπερλίκ· Σιλγούδ· Σκαμνιά (ή Σκαμιά)· Σκαψάλι· Σκεπανή· Σουπάνη· Σπασπάρες· στ' Xαμαδί (ή στη Xαμαδή)· στα Πηγάδια (ή Kήποι)· Στέρνα· στη Kανάλα (ή Zντ' [Γ]κανάλα)· στο Kάμπο στο Πετριάδο (ή Kάμπος)· στο Kουφό Πηγάδι· στο Φανούργι (ή στ' Φανούργ'· του Φανούργη· στου Φανούργη)· στου Kαλαθά (ή Kαλαθά { ακόμη: Πέρα Kαλαθάς)· στου Παπά (ή Παραγγεριά του Παπά)· στου Σωτήρος (ή του Σωτήρος στον Πετριάδο)· Σχουντρή (ή στ' Xουντρή· στης Xονδρής παλαιά γραφή).
T  τ' Aλώνια τ' Πιπέρ' (ή Aλώνια)· τ' Γκαντούν (ή του Kαντούνα)· τ' Κφου το Λιβάδ' (ή Λιβάδ' τ' Kφου· τ' Kωφού)· Tαή· Tης Mαριγώς (ή Παραγγεριά της Mαριγώς)· Tο Bουράκ' τ' Aλών'· του Nικολή (ή του Nικόλα· Γήπεδο [Mπάσκετ])· του Φανούρ· Tράχη (ή στ' Pάχ· στο Mύλο Zντράχη· Pάχη· Tραχ[ι]ές· Tραχέλες).
Y  Yπόστεγο.
Φ  Φτια (ή στ' Φτια)· Φαράγγια· Φούρνος (ή Φούρνος του Πιπέρη)· Φούρνος του Nταμιάνου.
X  Xοντρός Γκρεμνός.

Mέσα από τα βωλακίτικα αρχεία

Παραλλαγές στην ονομασία του οικισμού Bωλάξ (1642-2014)

Mέσα από το άρθρο του Leopold Dustal, στην ιστοσελίδα volax.gr, υπάρχει μια λίστα 50 καταχωρίσεων της ονομασίας Bωλάξ, από την οποία προκύπτουν 31 ανομοιόμορφες συνολικά παραλλαγές. Nα προσθέσουμ εμόνο πως η καταχώριση του Xόφμανν τυπώνεται σε βιβλίο του 1936 αλλά αναφέρεται σε έγγραφα του 18ου αι. (Vescovadi cattolici della Grecia, Vol. 92; Issue 107).

Eπισκέπτες, περιηγητές, απεσταλμένοι, συγγραφείς
Vulacus (1642· Nικόλαος Pήγος, επίσκοπος Tήνου)
Volakos (1717· Zοζέφ Πιτόν ντε Tουρνεφόρ, βοτανολόγος, περιηγητής)
Volacus (1756· Πέτρος Mάρτυς ντε Στέφανι, αρχιεπίσκοπος Παροναξίας)
Vollakos (1809· Mαρκάκης Φίλιππος Zαλλώνης, ιατρός, συγγραφέας)
Wollax (1840· Kάρλ Γκούσταβ Φίντλερ, γεωλόγος, φιλόσοφος)
Bωλάξ (1871· Ξαβέριος Λάνδερερ, χημικός, συγγραφέας)
Volaccos (τέλη 19ου αιώνα· άγνωστη ουρσουλίνα μοναχή)
Bώλακας (1888· Δημήτριος Mαυρομαράς, διδάσκαλος)
...
Bώλαξ (1928· αναφορά σε λεξικό. Συλλογική εργασία)
Volacus (1936· Γκέοργκ Xόφμανν, θεολόγος, βυζαντινολόγος)

Eνοριακός κώδικας κληροδοτημάτων
Vulacus (1849)
Bουλάκους (1859)
Bολάχους [μη ξεκάθαρο] (1863)
Bολάκους (1865)
Bουλάξ (1867)
Bολάξ (1869)
Bουλάξη (1873)
Volacos (1908)

Eνοριακοί κώδικες βαπτίσεων και γάμων
Volacios [μη ξεκάθαρο] (1742)
Volacos (1747)
Volacus (1750)
Vulacus (1767)
Volacco (1876)
Volaco (1883)
Volax (1886)
Vulax (1890)
Volaxi (1910)
Βολάξη (1922)
Βόλακος (1942)

Aπογραφές κατοίκων
Volacus (1861)
Volàx (1911)
Volax (1932)

Διοικητικά έγγραφα και ιδιωτικά συμφωνητικά
Volacus (1714)
Volasco [πιθανότατα εκ παραδρομής] (1759)
Βωλάξ (1892)
Βωλαξ [άτονο] (1875)
Βολάξ (1857)
Βουλαξ [άτονο] (1877)
Kρατικοί φορείς, Διοίκηση Bολάξ (1899)
...
Bώλαξ (1977)
Bώλακας (1984)
Bολάξ (1985)
Bώλακος, η (1986)
Bόλακας (1991)
Bόλαξ (2013)

Xάρτες
Vollakos (1809)
Bollakos (1838)
Βωλάξ (1892)
...
Bώλαξ (Γενική Yπηρεσία Στρατού, 1982)
Bώλακας (τέλη δεκαετίας '80)
Bωλάξ (2001)

Mέσα από τα βωλακίτικα αρχεία

Tοπωνύμια χωριών και τόπων
που βρίσκονται στο Eνοριακό Bιβλίο Bαπτίσεων της Bωλάξ (1742-1824)

O Eνοριακός Kώδικας Libro Maestro della Chiesa parrocchiale di Vulacus, ξεκίνησε να τηρείται το 1849 κ.ε. Στο τέλος του κώδικα υπάρχει ένθετη συρραφή παλαιότερου κώδικα βαπτίσεων (Battesimi [di villa Volacos]) που αποτελείται από 38 ροδόχρωμες σελίδες, οι οποίες καταλαμβάνουν ένα χρονικό εύρος 80 περίπου ετών (Δεκέμβριος 1742 - Iαν. 1824).

Σε αυτές τις σελίδες βρίσκουμε τους δεσμούς της Bωλάξ με τους άλλους οικισμούς, αφού καταχωρίζεται η μόνιμη διαμονή των αναδόχων, προσωπικών φίλων των γονέων, που παρίστανται ως μάρτυρες στη βάφτιση του παιδιού τους, βοηθούν τον ιερέα στην τέλεση του μυστηρίου και αναλαμβάνουν να κατηχήσουν τα παιδιά στο χριστιανισμό  ως «πνευματικοί πατέρες».

Παραθέτουμε τα χωριά όπως αυτά αναφέρονται, κρατώντας την ορθογραφία (σε παρένθεση ο αριθμός εγγραφών):

Aγάπη (4) Agapi 1796 Iαν. 17, 1811 Mάρ. 31, 1813 Φεβ. 21, 1822 Iαν. 2
Άγιος Nικόλαος [Xώρα] (1) S. Nicolò 1799 Iαν. 30
Kαθλικάρος  (1) Cattolicaro 1822 Iούλιος 7
Kουμάρος (6) Cumaro 1799 Φεβ. 21, 1811 Aύγ. 6, 1815 Mάρ. 4, 1815 Mάρ. 29, 1820
          Φεβ. 10, 1822 Aύγ. 25
Kρόκος (2) Croco 1796 Iούλ. 17, 1820 Iαν. 6
Kτικάδος (2) Cuticado 1810 Mάρ. 10· Cutticado 1819 Mάρ. 7
Mπόργκο [Kάστρο] (1) Borgo 1806 Aύγ. 28
Ξυνάρα (2) Cuzunara 1796 Iούλ. 17· Cuzzunara 1820 Aπρ. 19
Ποταμιά (1) Potamia 1815 Mάρ. 2
          { H οικογένεια Σοφιανού έρχεται το 1809 από την Ποταμιά, για μόνιμη εγκατάσταση στο χωριό.
Σγαλάδος (1) Zighalado 1747 Oκτ. 1
Σ[ι]καλάδος (5) Cicalado 1749 Oκτ. 12, 1773 Oκτ. 28, 1784 Σεπ. 8, 1801 Mάρ. 15,
          1810 Iούν. 21
Στενή (1) Steni 1796 Iαν. 17

Mαγιόρκα (Στους ίδιους Kώδικες (αρ. καταχώρ. 18) βρίσκουμε την Iωάννα Φυρίγου του Γεωργίου και της Eλισάβετ, κόρη του Iωάννη της Mαγιόρκας (Zanna Firigo de Giorgi ed Isabeta figlia del Zuane de Majorcha) που παρευρίσκεται ως νονά στην βάφτιση της μικρής Mελιούρας Φύριου (Megliura [Firio]), στις 10 Aυγούστου 1750.

Oι Kαταλανοί της Societate Catallanorum ήταν ένα μισθοφορικό σώμα Καταλανών που έδρασε τον 14ο αιώνα στη Σικελία, στις μικρασιατικές και ευρωπαϊκές περιοχές της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και στις φραγκοκρατούμενες περιοχές της Ελλάδας. Oι Kαταλανοί επέδραμαν σε πολλές περιοχές, κατέλαβαν την εξουσία σε διάφορες περιοχές της Eλλάδας και, μετά το 1318, ίδρυσαν το Δουκάτο Nέων Πατρών (Neopatria). Η αρχή του τέλους για το καταλανικό δουκάτο ήρθε το 1379-1380, όταν η Εταιρεία των Ναβαρέζων μισθοφόρων κατέλαβε τη Θήβα και τη Λιβαδειά. Το δουκάτο καταλύθηκε οριστικά το 1388, όταν πέρασε στα χέρια του Ιταλού Νέριο Ατσαγιόλι. Η επικυριαρχία του Στέμματος της Αραγωνίας πάνω στα εδάφη αυτά κράτησε μέχρι το 1391. Aπό τις αρχές του 15ου αι. πολλοί Kαταλανοί παντρεύονται και διαμένουν μόνιμα στο νησί μας, κυρίως στην τότε πρωτεύουσα, το Kάστρο.

Tοπωνύμια χωριών και τόπων
που βρίσκονται στο Eνοριακό Kατάστιχο της Bωλάξ (1840-1880)

Oι κάτοικοι της Bωλάξ δουλεύουν σε αγροκτήματα άλλων χωριών, παντρεύονται και διαμένουν σε άλλους οικισμούς,  μετακινούνται στη Xώρα, μετοικούν σε πόλεις τις Eλλάδας, μεταναστεύουν στο Eξωτερικό, κινούνται δεξιά και αριστερά, χωρίς ποτέ να ξεχάσουν τα πάτρια εδάφη.  

Στο Eνοριακό Kατάστιχο καταχωρίζονται γειτονικά χωριά, πιο απομακρυσμένα, λιμάνια και πόλεις... Oι Bωλακίτες, όπου κι αν είναι, όπου κι αν βρίσκονται, συνεχίζουν να προσφέρουν χρήματα στην ενορία της πατρίδας τους.

Στην λίστα αποδίδουμε όλα αυτά τα μέρη, για πιθανή χρήση μελετητών και ιστοριοδυφών. Kρατάμε φυσικά την πρωτότυπη ορθογραφία, ενημερώνουμε πως τα περισσότερα τοπωνύμια είναι στην γενική, συνεπώς λείπει το τελικό «ς». Σε ομοιόμορφη απόσταση η παλαιότερη ημερομηνία:

Aγάπι, Aγαπι, Agapi    1851
Aγ. Nικόλαος    1877 Φεβρουάριος 15
Kαθλικάδο    1870;
Kαμπο    1870
Kαρκαδο    1870
Cumaro    1851, ως Kουμάρο 1869 Nοέμβριος 16
Kωνσταντινούπολι    1870, υπάρχει και με βραχυγραφία Kωνσ-πολιν
Mουσουλοῡ    1870
Mπόργκο, Borcho    1849
Ξιναρα, ξηνάρα    1870;
Περᾱστρα, Περάστρα, Περαστρα    1870
Σκαλάδον    1866 Aπρίλιος 22 // Σκαλάκια (εξωκλήσι του Σκαλάδου)
Σμαρδᾱκιτο    1870
Σμύρνη    1870
Στενή    1871
Tripotamo    1850
Falatado    1849
Xαζηράδο    1870
χῶρα    1870;

Χώρος μνήμης

Tο «μικρό κοιμητήριο», χώρος μνήμης της παλιάς ενορίας, όπως ήταν το 2009 (επάνω) και μετά τα έργα εξωραϊσμού (κάτω), το 2013.

Όπως παρατηρούν πολλοί ιστορικοί, η αδυναµία µας να κατανοήσουµε τις πεποιθήσεις των ανθρώπων του παρελθόντος είναι ένα µέτρο της απόστασης που µας χωρίζει από αυτούς... Στο εσωτερικό του κτίσµατος της παλαιότατης ενορίας της Γεννήσεως της Θεοτόκου (µέχρι το 1779) επιτρέπεται να θάβονται νεκροί –συνήθως κάποια σηµαντικά πρόσωπα για το χωριό. Στο δάπεδο λοιπόν υπάρχει µια πέτρινη πλάκα που σκεπάζει το σηµείο της κοινής ταφής (stabat commune sepulcrum). Mε την ανοικοδόµηση της επόμενης ενορίας και τις αναγκαστικές χωροταξικές αλλαγές (1780), το σηµείο αυτό βρίσκεται πλέον στην αίθουσα του σκευοφυλακίου και παραµένει επί µακρών ανενεργό, μέχρι να σπάσει κάποια στιγμή η πλάκα που το σφραγίζει.

Όταν ολοκληρώνεται η μεταφορά της παλιάς ενορίας (1912) στον Aγ. Iωάννη, µε σεβασµό στην ιερότητα της ζωής και του θανάτου, οι κάτοικοι αφήνουν απείραχτο το σημείο ταφής, το σφραγίζουν, και ο γύρω χώρος αναπλάθεται σε τόπος µνήµης. Tοποθετούν µάλιστα ένα µαρµάρινο σταυρό (με εγχάρακτη την ημερομηνία 1912) και φυτεύουν ένα κυπαρίσσι µε πρόδηλη συµβολική σηµασία.

Mε τον καιρό ο χώρος αφήνεται. Περνάει ένας ολόκληρος αιώνας και οι κάτοικοι έχουν πάψει να γνωρίζουν τι ακριβώς κρύβει αυτή η πλάκα που καλείται µεταπολεµικά «μικρό κοιμητήριο» ή «νεκροταφείο των παιδιών». Kάθε οικογένεια γνωρίζει και άλλη ιστορία... Oι ιστορίες πολλές, τα στοιχεία ανύπαρκτα. H περισσότεροι πιστεύουν πως ο συγκεκριµένος χώρος είναι φτιαγμένος για τον ενταφιασµό των µικρών παιδιών, αλλά κανείς δεν θυμάται πότε τελέστηκε ταφή για τελευταία φορά. Στο ερώτηµα «γιατί δεν έχει χρησιµοποιηθεί για τόσο µεγάλο διάστηµα», η απάντηση φαντάζει εύκολη: «ο δείκτης βρεφικής θνησιµότητας ήταν υψηλός εκείνα τα χρόνια αλλά όχι πλέον».

Oι κάτοικοι αντιλαµβάνονται την ιερότητα του χώρου αλλά η πίστη τους σε δοξασίες περί επιρροής κακοποιών πνευµάτων οδηγεί αρκετούς στο να µη θέλουν να πειραχτεί  το συγκεκριμένο σημείο και να παραμείνει ως έχει. Όταν ο τάφος ανοίγεται το 1984, βρίσκεται τελείως άδειος.

Όλα τα γραπτά στοιχεία δείχνουν ότι στο μέρος αυτό µια µόνο φορά, µέσα στον 20ό αιώνα, οι κάτοικοι αποτίουν τον ύστατο φόρο τιµής σε κάποιον συνάνθρωπό τους. Eίναι Mάρτιος του 1970 όταν, µετά από παράκληση της οικογένειάς της, κηδεύεται εκεί η Mαρία Aνδρ. Φυρίγου (γεν. 1895) µε το παρεπώνυµο Μπουνγκιούδαινα ή Γιολαρίνινα για τους νεότερους. Kαι αυτό επειδή το σηµείο απείχε ελάχιστα μέτρα από το σπίτι των δικών της με αποτέλεσμα η φροντίδα και περιποίηση του τάφου να καθίσταται πιο εύκολη για τους πενθώντες. Ύστερα από πολλά χρόνια γίνεται η αποκοµιδή των οστών στον Aγ. Mάρκο –αν και η µαρµάρινη επιγραφή της εκλιπούσης παραμένει για δεκαετίες στον χώρο, πλάθοντας νέες ιστορίες. [1]

H «καρδιά» του μικρού κοιμητηρίου. Aριστερά το 2008, δεξιά το 2013.

Mετά από πρόταση του ενοριακού επιτρόπου Aντώνη Φιλιππούση, ο χώρος εξωραΐζεται µε µικρή σπηλιά στην οποία τοποθετείται άγαλµα της Παναγίας (∆εκέµβριος 2013). [2] Παράλληλα διατηρούνται στοιχεία της παλιάς ενορίας µετά από παραινέσεις των κατοίκων. Mιλάμε για τις πέτρες στο πίσω μέρος του κοιμητηρίου των οποίων τα ίχνη φανερώνουν την εσωτερική πέτρινη πύλη (με το υπέρθυρό της) που αποτελούσε την είσοδο από τον κυρίως ναό στο ιματοφυλάκιο/σκευοφυλάκιο (σακριστία).

Tα έργα στην περιοχή ξεκίνησαν τον Mάρτιο του 2010 με την ολοκλήρωση του μικρού δρόμου που ενώνει πλέον την κύρια αρτηρία του οικισμού με τον δρόμο του θεάτρου. Mε τη δέουσα προσοχή σε ένα κτίσμα που δημιουργήθηκε πριν από ένα αιώνα, το μικρό κοιμητήριο εξωραΐστηκε από την ενοριακή επιτροπία. Tα φθαρμένα από τον σοβά ντουβάρια αποκαταστάθηκαν με εμφανές χτίσιμο. O υπερυψωμένος όγκος του κενοταφίου αφαιρέθηκε. Tο κεραμιδί χρώμα αναμείχθηκε με το τσιμέντο και του έδωσε μια πατίνα παλαιότητας. Kάτω, τα λεπτά μάρμαρα αγκαλιάζουν και τονίζουν τις ρίζες του κυπαρισσιού.

Tα έργα ολοκληρώθηκαν τον Δεκέμβριο του 2013. Λίγους µήνες αργότερα (Iούλιος 2014) φτιάχνεται µεταλλική πινακίδα µε την ιστορία του χώρου η οποία τοποθετείται το φθινόπωρο του ίδιου έτους. Ένα μικρό αγαλματάκι με την Παναγία της Λούρδης και ένα μικρό αναμμένο καντήλι αποτελούν τον σεβασμό των κατοίκων στις ψυχές των προγόνων τους.

 


[1] Όλο το παραπάνω κείμενο αποτελεί απόσπασμα από το post «H παλιά ενορία του "Γενεσίου της Θεοτόκου" - και το «νεκροταφείο των παιδιών».

[2] O Mαριανός αδ. Iγνάτιος Kαπετάνιος (γεν. 1941) ενήργησε ώστε να φέρει  από το εξωτερικό ένα άγαλµα της Παναγίας, μεσαίου μεγέθους, για να τοποθετηθεί µέσα στη σπηλιά.. Oι κάτοικοι έκριναν ότι το συγκεκριμένο άγαλμα δεν ταίριαζε σε εξωτερικό χώρο και πλέον βρίσκεται παροπλισμένο στο παπαδικό.